آموزش, مقالات, مقالات استودیویی
۴ نکته مربوط به هدفون برای بهبود اجراهای وکال در استودیو
بهمن
اگر یک آهنگساز، پرودوسر یا مهندس صدا باشید، مطمئناً برای شما پیش آمده است که در حین ضبط وکال، متوجه شدهاید خواننده صدای خود را بهدرستی نمیشنود و در نتیجه، نتها را خارج از کوک میخواند. این اتفاق ممکن است برای خودتان نیز رخ دهد و پس از ضبط اجرای وکال خود، متوجه شوید که نتها را اشتباه شنیدهاید و اکثر آنها را فالش خواندهاید!
اگر چنین اتفاقی برای شما رخ دهد، بهمعنای آن است که باید ساعتهای متمادی را به تصحیح لاین ضبطشده بهوسیله برنامههای تغییر نت همچون ملوداین (Melodyne) یا آتوتون (Autotune) اختصاص دهید.
در برخی از مواقع، چنین مشکلی مستقیماً بهدلیل ضعف خواننده در ادای نتهاست. اما بسیاری از اوقات نیز هیچ تقصیری بر گردن خواننده نیست؛ بلکه منشأ مشکل، آن چیزی است که خواننده در حین اجرا میشنود.
زمانی که جلسه ضبط شما دچار چنین مشکلی میشود، خوب است که از همان اول تسلیم نشوید و با خود نگویید در زمان میکس درستش میکنم!؛ زیرا اگر این مشکل به دلیل عدم مهارت خواننده نبوده باشد، احتمالاً راهحلی ساده دارد که به وسیله مانیتورینگ خواننده، یعنی هدفون او مرتبط است!
در این مطلب، به چهار نکته مفید درباره هدفون اشاره میکنیم که با رعایت آنها میتوانید به خوانندگان حاضر در استودیو، امکان شنیدن صدایشان بهشکلی بسیار دقیقتر را بدهید.
۱- اجازه دهید خواننده صدای خود را بهشکل طبیعی بشنود
توصیههای نخست این مطلب، خصوصاً مورد اول آن، احتمالاً برای اغلب مهندسین استودیو و پرودوسرها آشنا هستند.
پیش از هر چیز، اگر خواننده در زمان ضبط نمیتواند صدای خود را بهدرستی بشنود، میتواند از یک هدفون پشت باز در اتاق ضبط استفاده کند.
درست است که هدفونهای پشت بسته، انتخابی استانداردتر برای استفاده در حین ضبط به شمار میروند و صدای آنها به میکروفون نشت نمیکند، اما این نوع از هدفون، تجربه شنیداری غیرطبیعی و بیشازحد بستهای را برای خوانندگان رقم میزند و بعضاً باعث میشود که خواننده صدای خود را در حین اجرا بهخوبی نشنود.
هدفونهای پشت بسته، فضایی ایزوله را در اطراف گوش کاربر تشکیل میدهند. در این فضا، فشار هوا مستقیماً پرده گوش را تحت تأثیر قرار میدهد و زمانی که درایور به جلو میرود، پرده گوش را نیز با خود به جلو هل میدهد و برعکس، با عقب رفتن نیز پرده گوش را با خود به عقب میکشد. بهعبارت دیگر، در این یک هدفون پشت بسته، نیروی تولیدشده از امواج صوت، مستقیماً به سیستم شنوایی شما منتقل میشود و فشاری قابلتوجه را به آن وارد میکند.
یک درامر با ضربه زدن به اسنر کیت خود، میتواند صدایی با شدت بیش از صد دسیبل تولید کند و همین شدت صدا نیز به گوش او انتقال پیدا میکند. اگر یک گلوله شلیک کنید نیز صدایی با همین شدت به گوش شما خواهد رسید. در هر دو مورد، اگر گوش خود را با یک ابزار ایمنی نپوشانید، احتمالاً تا مدتی دچار زنگ گوش خواهید شد و با تکرار آن، ممکن است شنوایی شما آسیب جدی ببیند.
دست زدن محکم، صدایی با شدت حدوداً ۹۰ دسیبل تولید میکند. این میزان صدا بهخودیخود باعث بروز آسیب در گوش شما نمیشود؛ اما اگر با همان شدتی که دست زدهاید، دست خود را با گوش فردی بزنید، فشار هوای ناشی از این برخورد، به احتمال زیاد باعث پارگی پرده گوش آن فرد خواهد شد!
مطمئناً پدیدهای که در هدفونهای پشت بسته رخ میدهد، به شدت برخورد دست با گوش نیست؛ اما همانطور که این کار خشونتآمیز باعث تغییر فشار هوای داخل گوش شما بهشکل ناگهانی میشود، هدفونهای پشت بسته نیز شکلی ملایمتر از همین پدیده را برای کاربر رقم میزنند.
ما بهشکل طبیعی، اصوات را در میدانی آزاد میشنویم. اگر مدتها به خوانندگی روی استیج یا حتی نوازندگی ساز پرداخته باشید، استفاده از هدفون پشت بسته در زمان ضبط وکال میتواند شما را گیج کند و باعث افت عملکردتان شود. یک خواننده حرفهای باید استفاده از این وسیله در ضبطهای خود را بیاموزد و احتمالاً میتواند بهسرعت نیز این مهارت را کسب کند؛ اما اگر با یک خواننده مبتدی روبهرو هستید، بهتر است بر اساس عادات همیشگی او پیش بروید تا سردرگم نشود.
بسیاری از خوانندگان نیز در حین ضبط، یک گوشی هدفون را از گوش خود به کنار میکشند تا بتوانند با یک گوش، صدای خود را بهصورت طبیعی بشنوند و با گوش دیگر، میکس در حال پخش و شکل ضبطشده صدای خود را پایش کنند.
برخی از مهندسین صدا نیز به خواننده توصیه میکنند که یک گوشی هدفون را بهشکل کامل از گوش خود کنار بزند و گوشی دیگر را نیز بهشکل نیمه بر روی گوش خود قرار دهد تا به صدای حقیقی خود اشراف کامل داشته باشد.
در نهایت، چه در هنگام ضبط از یکی از گوشیهای هدفون استفاده کنید، چه تنها یکی از آنها را بهصورت نیمه بر روی گوش قرار دهید و چه یک هدفون پشت بسته را بهشکل کامل بر روی سر خود بگذارید، نباید فراموش کنید که مسیر صدای شما از دهانتان به گوشتان، تفاوت بسیاری با مسیری دارد که صدای شما پس از عبور از میکروفون و پردازش در کامپیوتر و رسیدن به گوشتان از طریق هدفون طی میکند. پس خوب است که در زمان ضبط وکال، صدای خود را از هر دو مسیر بهخوبی بشنوید.
در حالی که اختلاف زمانی میان این دو مسیر برای رسیدن صدای شما به گوشتان (در صورتی که تجهیزات استودیویی مورد استفاده بهینه باشد) فقط چند میلیثانیه است و احتمالاً شما متوجه این تأخیر نخواهید شد، اما ماهیت این دو صدا با یکدیگر متفاوت است. همچنین، شنیدن همزمان آنها با این وضعیت، ممکن است باعث شود که فرکانسهای بمتر بهطور ضعیفتر به گوشتان برسند. در این شرایط، میتوانید قطبیت ترک وکال که از طریق هدفون به گوش خواننده میرسد را وارونه کنید تا خواننده صدای ضبطشده خود را بهشکلی طبیعیتر و قدرتمندتر در کنار صدای طبیعی خود بشنود.
در نهایت، اگر استفاده از هدفون باعث رقم خوردن تجربهای غیرطبیعی برای خواننده و گیج شدن او میشود، میتوانید ضبط وکال را در اتاق اصلی استودیو و زمانی که اسپیکرها در حال پخش میکس هستند، انجام دهید. در این شرایط، مطمئناً صدای اسپیکرها شدیداً در میکروفون نشت خواهد کرد؛ اما با بهکارگیری تکنیکهای مختلفی که در مقاله «راهنمای ضبط وکال در اتاق کنترل» درباره برخی از آنها صحبت کردهایم، میتوان این مشکل را تا حد زیادی حل کرد و باقیمانده آن را نیز در پروسه میکس برطرف ساخت.
یک راه عالی برای ضبط وکال در روبروی اسپیکر بدون دستوپنجه نرم کردن با مشکلات نشت صدا، این روش است: پس از اتمام ضبط وکال، از خواننده بخواهید دقیقاً در همان موقعیت ضبط، روبروی میکروفون بایستد اما چیزی نخواند. سپس، میکس را بدون وکال پخش کنید و آن را بهوسیله میکروفون ضبط کنید. ترک ضبطشده با این روش، ترک bleed نام میگیرد و با وارونهسازی قطبیت و ترکیب آن با لاین وکال ضبطشده، میتوانید نشتی صدای اسپیکرها در لاین وکال را تا بیشترین حد ممکن حذف کنید.
اگر لاینهای وکال پروژه خود را در روزهای مختلف ضبط کردهاید، باید برای هر یک از آنها، در همان روز و در همان موقعیت میکروفون، یک ترک bleed ویژه ضبط کنید تا بتوانید به بهینهترین شکل ممکن از این تکنیک بهره بگیرید.
اگر خواننده در حین ضبط وکال مکرراً حرکت میکند یا میکروفون را تکان میدهد، این تکنیک به اندازه کافی مؤثر نخواهد بود و احتمالاً با ترک bleed نیز کمی از صدای اسپیکر را کماکان در لاین وکال خواهید شنید.
همچنین طبیعتاً اگر خواننده میکروفون را در حین ضبط وکال در دست بگیرد نیز احتمالاً بهدلیل عدم ثبات محل قرارگیری میکروفون، نمیتوانید بهکمک ترک bleed با قطبیت وارونه، نشتی صدای اسپیکر را از لاین ضبطشده حذف کنید و این تکنیک فایدهای نخواهد داشت.
پس اگر میخواهید در روبروی اسپیکر به ضبط وکال بپردازید، از خواننده بخواهید که تا حد ممکن، در حین ضبط لاین وکال و همچنین بلید ترک، در سر جای خود ثابت بایستد و میکروفون را به هیچ وجه جابهجا نکند.
۲- سادهسازی میکس
همه ما بهعنوان مهندس صدا و پرودوسر، میدانیم که اکثر خوانندگان برای اینکه بتوانند موسیقی را درک کرده و بهشکلی صحیح و روی نت بخوانند، باید نتهای ملودی را در حین اجرا بشنوند. در واقع، خوانندگان باید میکسی در اختیار داشته باشند که در آن، نتهای پایه ملودی که قرار است با وکال اجرا کنند، بهوضوح شنیده شود.
اما مشکل اینجاست که در موسیقی مدرن، معمولاً سازهایی وجود دارند که برخی از فرکانسها در صدای آنها از لحاظ هارمونیک با نتهای پایه موسیقی همگام نیستند. یکی از شاخصترین این سازها، گیتار الکتریک بههمراه افکت دیستورشن است.
دیستورشن یک افکت بسیار پرکاربرد در نوازندگی سازهای مدرن، خصوصاً گیتار الکتریک است. این پدیده، باعث تولید هارمونیکهایی بالاتر یا حتی پایینتر از نت پایه میشود و همین امر، صدایی پیچیده را برای ساز رقم میزند. فرکانس دقیق این هارمونیکها و سطح آنها نسبت به نت پایه، بستگی به امپلیفایر یا مادلر مورد استفاده دارد. در کنار گیتار الکتریک، سینتیسایزرها نیز میتوانند اصواتی با ترکیب فرکانسی بسیار پیچیده تولید کنند.
اگر گیتار الکتریک یا سینتیسایزر در موسیقی شما یک آکورد ساده متشکل از فواصل اول، سوم و پنجم یک گام (مثلاً نتهای دو، می و سل گام دو ماژور) را بنوازد، هر یک از نتهای نواختهشده توسط آن، یک فرکانس پایه و مجموعهای از هارمونیکها را تولید میکنند. حال، هرچه افکت دیستورشن در صدای این سازها شدیدتر باشد، این هارمونیکها نیز نسبت به فرکانس پایه نت، شدیدتر به گوش میرسند و قدرتی بیشتر نسبت به فرکانس اصلی پیدا میکنند.
به گوش رسیدن این مجموعه وسیع از فرکانسها در کنار یکدیگر میتواند تصویر موسیقی را شلوغ کند و به دنبال آن، باعث دشواری درک نت پایه و گام موسیقی توسط خواننده شود. در واقع، این مسئله باعث شکلگیری پدیده پنهانسازی فرکانسی (masking effect) میشود که در آن، وجود یک فرکانس میتواند تشخیص و شنیدن سایر فرکانسها را برای شنونده دشوار یا حتی غیرممکن کند.
البته در این شرایط نیز چنین نیست که خواننده یک نت را نتی دیگر بشنود و مثلاً نت دو را نت سل تشخیص دهد؛ اما اگر خواننده شما کمی در تشخیص کوک صدای خود ضعیف باشد، میتواند با چنین پدیدهای بهکلی گیج شود و اجرایی فالش را به نمایش بگذارد. از این رو، توصیه میکنیم در میکسی که به خواننده خود ارائه میکنید، سازهایی با صدای پیچیده را تا حد ممکن حذف کنید و تنها از سازهایی ساده همچون گیتار آکوستیک و پیانو در آن استفاده کنید.
سازهایی با صدای بدون کوک، همچون سازهای کوبهای نیز باید بهکلی از میکس خواننده حذف شوند یا حداقل صدای آنها تضعیف شود؛ زیرا این سازها اکثراً فرکانسهایی کاملاً بیارتباط با گام موسیقی و نتهایی که خواننده باید اجرا کند را تولید میکنند و میتوانند باعث گیج شدن او شوند.
یک نکته جالب این است که سیستم شنوایی انسان، درک یکسانی از تمامی فرکانسهای صوتی ندارد و هر یک از آنها را با شدتی متفاوت میشنود. در واقع، گوش ما طیف فرکانس صوتی، یعنی محدوده ۲۰ هرتز تا ۲۰ کیلوهرتز را بهشکلی یکدست و با شدتی مشابه نمیشنود و هر محدوده را با شدتی متفاوت درک میکند. این امر، خصوصاً در فرکانسهای پایینتر از ۵۰۰ هرتز و بالاتر از ۸ کیلوهرتز بسیار محسوس است. در تصویر زیر، قوس شدت هر فرکانس طبق درک گوش ما به نمایش گذاشته شده است. اگر به این نمودار دقت کنید، متوجه میشوید که شیب این قوس بسته به محدوده فرکانسی تغییر میکند:
تمامی این نکات را برای این ذکر کردیم که بگوییم خوب است خواننده در میکسی که هنگام ضبط وکال میشنود، نتهایی در اکتاو مشترک با صدای خود را بشنود تا بتواند درکی کامل از گام موسیقی پیدا کند و فالش اجرا نکند. تکیه بر فرکانسهای بیس برای درک گام موسیقی توسط خواننده، ممکن است دقت او را در درک نتها کاهش دهد و منجر به افت کیفیت اجرای او شود.
همچنین یک نت برای اینکه کامل توسط انسان درک شود، باید مدتزمانی کافی داشته باشد. این مدتزمان، حدود ۵۰ الی ۱۰۰ میلیثانیه است که با ارزش زمانی یک نت چهارلاچنگ در تمپوی ۱۲۰ bpm برابر است. با این اوصاف، تقریباً هر نتی در هر تمپویی، میتواند برای درک گام توسط گوش انسان کفایت کند. اما بهتر است که در میکس خواننده، نتها کمی طولانیتر از نتهای میکس اصلی باشند تا او بتواند بهآسانی هر یک از آنها را در حین اجرای وکال درک کند.
از اینکه میکسی بسیار ساده و تنها با عناصر اصلی موسیقی همچون ترک هارمونیها و درام لاین به خواننده ارائه کنید، نترسید! اما بهطور کلی، باید در این رابطه کمی آزمونوخطا انجام دهید تا متوجه شوید که چه شکلی از میکس به خواننده امکان میدهد تا گام و نتهای موسیقی را بهخوبی درک کند و در عین حال بتواند با انرژی و حس کامل به اجرا بپردازد.
۳- اگر شدت صدای هدفون زیاد است، آن را کاهش دهید
بعضی از افراد تصور میکنند که اگر میکس خواننده به دلیل سادگی بیشازحد انرژی لازم را نداشته باشد، میتوان با افزایش صدای هدفون، این مشکل را حل کرد. اما به هیچ وجه اینطور نیست!
طبق تحقیقات انجامشده، پخش نتها و فرکانسهای خالص در شدتی بیشتر یا حتی کمتر از ۶۰ دسیبل، باعث بروز خطا در درک نتی گوش ما میشود.
در فرکانس ۲۰۰ هرتز که میتوان آن را فرکانس پایه وکال مرد و برخی از وکالهای زن دانست، اگر صدا با شدت ۹۰ دسیبل به گوش برسد، ممکن است کوک و نت صدا تا ۲۰ سنت (cent) با خطا شنیده شود.
در جدول زیر، میزان تغییر کوک هر فرکانس در ولومهای مختلف به نمایش گذاشته شده است. با نگاهی دقیقتر به این جدول متوجه میشوید که برای جلوگیری از بروز مشکلات ذکرشده، بهتر است صدای هدفون خواننده را در حدود ۶۰ الی ۷۰ دسیبل که با شدت صدای یک مکالمه عادی برابر است، حفظ کنیم و از این محدوده فراتر نرویم:
البته، در تحقیقاتی که در طی آن این جدول شکل گرفته است، گفته شده است که این پدیده در صداهای پیچیده بسیار کمتر از تنهای فرکانسی خالص رخ میدهد. اما حتی در این صورت نیز بهتر است احتیاط را سرلوحه کار خود قرار دهید؛ زیرا مطمئناً اجرای وکالی که خواننده در سراسر آن، نتها را چند سنت پایینتر یا بالاتر از نت اصلی ادا کرده است، به خوبی لاینی نخواهد بود که تمامی نتها در آن به صحیحترین شکل ممکن ادا شدهاند.
استفاده از هدفون با شدت صدای پایین، مزیت مهم دیگری نیز دارد: محافظت از سیستم شنوایی! در واقع، طبق اعتقاد پزشکان، افراد در استفاده از هدفون، باید شدت صدا را از ۸۰ دسیبل فراتر نبرند و در این شدت صدا نیز بیش از دو ساعت بهصورت مداوم از هدفون استفاده نکنند. اگر از هدفون با شدت صدای بیش از این میزان یا مدتزمانی طولانیتر از زمان ذکرشده استفاده کنید، احتمال آسیب دیدن شنواییتان افزایش مییابد.
البته شاید این قانون کمی محافظهکارانه باشد و سیستم شنوایی به این آسانیها دچار مشکل نشود. اما خوب است که در این زمینه محتاط باشیم تا بعدها مشکلات شنوایی گریبانگیرمان نشود؛ زیرا بدون شک یکی از بدترین اتفاقهایی که ممکن است برای یک موزیسین رخ دهد، بروز مشکل در سیستم شنوایی اوست!
۴- افزایش راحتی خواننده
آخرین نکتهای که میخواهیم در راستای دستیابی به اجراهای وکال باکیفیت در این مطلب به شما بگوییم، بیش از آن که مربوط به موارد فنی یا فیزیولوژیک باشد، امری است که در شرایط روحی و روانی خواننده مؤثر خواهد بود.
چند سال پیش، به جلسه ضبط یک گروه موسیقی رفتیم که پیش از این، نقش مهندس میکس را در اجرای زنده آنها داشتیم. در این جلسه ضبط متوجه شدیم که خواننده مثل اجراهای زنده نمیخواند و انگار به اندازه کافی راحت نیست.
پس از مدتی حس کردیم که فرم ایستادن او ناراحت است و انگار نمیداند که در طول اجرا باید با دستان خود چهکار کند! به او گفتیم گیتار خود را در حین خوانندگی دست بگیرد و همچون اجرای زندهای که داشتیم، همزمان با خوانندگی گیتار نیز بزند.
با انجام این کار، اجرای او بلافاصله بهنحوی مشهود ارتقا پیدا کرد. در واقع، زمانی که دست و پا و کل بدن او بهشکل آشنای اجرای زنده درآمدند، سریعاً به بهترین حالت خود بازگشت و کیفیت خوانندگی او دچار ارتقایی مشهود شد. همچنین حرکات انگشت آن فرد بر روی گیتار، به او کمک کردند که درکی بهتر از ملودی وکال پیدا کند و نتها را در صدای خود آسانتر بیابد.
این تکنیک میتواند برای خوانندگانی که بیشتر به اجراهای زنده عادت دارند، بسیار مفید واقع شود و عملکرد آنها را بهبود دهد؛ اما برای کسانی که با خوانندگی در شرایط دیگری راحتتر هستند، باید تدابیری دیگر اندیشید.
یکی دیگر از گروههای موسیقی که در ضبط موسیقی آنها حضور یافتیم، گروهی بود که بهقدری به فضای پارتیگونه و شلوغ اجراهای زنده خود عادت داشتند که در زمان ضبط، دوستان خود را دعوت میکردند تا در استودیو با آنها وقت بگذرانند و فضایی شلوغ، شبیه به اجراهای زندهشان را در آن فضا پدید بیاورند! مطمئناً در این حالت، نویزی بیشتر نیز در استودیو وجود خواهد داشت و نیاز است که در مرحله میکس، زمانی بیشتر صرف بهینهسازی لاینها شود؛ اما چنین مشکلی، بسیار بهتر از یک اجرای بیکیفیت و کمانرژی است!
اگر به یک جلسه ضبط وکال فکر کنیم، معمولاً شرایطی را تصور میکنیم که در آن، خواننده کاملاً تنها در یک اتاق ضبط تاریک، در حال خواندن بهصورت ایستاده در مقابل میکروفون است! اگر چنین شرایطی به خواننده شما نیز احساس امنیت و راحتی میدهد، پس برای ضبط اجرای او دقیقاً چنین شرایطی را فراهم کنید.
در صورتی که خواننده یا موزیسین هستید و میخواهید بهترین عملکرد خود را در جلسات ضبط به نمایش بگذارید، کلید دستیابی به این امر، تطبیق محیط استودیو با محیطی است که به اجرای موسیقی در آن عادت کردهاید و بیشترین احساس راحتی را در آن دارید. به همین ترتیب، اگر قرار است اجرای یک خواننده را ضبط کنید نیز از او بپرسید که در چه فضایی، احساس راحتی بیشتری دارد.
خواننده شاید در وهله اول فکر کند از آنجایی که ضبطهای باکیفیت در محیطهایی بسیار تمیز و استاندارد انجام میشوند، او نیز باید در چنین شرایطی به اجرا بپردازد و در نتیجه، از شما بخواهد که چنین فضایی را برای او فراهم کنید؛ اما بهمرور زمان و در طول جلسات ضبط، نظر او احتمالاً تغییر خواهد کرد. از این رو، این امکان را در اختیار خواننده قرار دهید که بتواند شرایط خود را کنترل کند و در صورت نیاز، حتی چند بار آن را تغییر دهد.
امیدواریم که از مطالعه این مطلب لذت برده باشید و با توجه به نکات آن بتوانید لاینهای وکال آثار خود را با کیفیتی بالاتر از پیش ضبط کنید. در پایان، برای شناخت بهتر اصول ضبط وکال، پیشنهاد میکنیم ویدیوی آموزشی زیر را تماشا کنید:
منبع: Pro Audio Files
نویسنده: Barak Shpiez