تاریخچه گیتار لپ استیل

اگر دنبال‌کننده سبک‌هایی چون راک، بلوز و کانتری باشید، احتمالاً در یکی از آثار موسیقی موردعلاقه‌تان، صدایی شبیه به گیتار اما با هویتی عجیب شنیده‌اید که نت‌ها در آن، به‌شکلی متفاوت از یک گیتار متداول، در هم حل می‌شوند و انگار هر نت به‌سوی نت بعدی سُر می‌خورد. اگر تجربه شنیدن چنین صدایی را در یک اثر موسیقی داشته‌اید، پس تا‌به‌حال با گیتار لپ استیل (lap steel guitar) آشنا شده‌اید.

گیتار لپ استیل، سازی برجسته در موسیقی معاصر است و صدای آن را می‌توان در آثار متعدد از سبک‌هایی همچون موسیقی هاوایی، سوئینگ غرب آمریکا، کانتری و همچنین راک کلاسیک شنید. اگر با این ساز آشنا نباشید، احتمالاً با شنیدن صدای آن در موسیقی با خود می‌گویید: این دیگر چه صدای عجیبی است؟! زیرا پایه صدای این ساز شبیه به گیتار است، اما نت‌ها در آن به‌شکلی کاملاً متصل به یکدیگر به گوش می‌رسند و صدایی شبیه به یک گیتار نامعمول را تولید می‌کنند.

اما گیتار لپ استیل دقیقاً چیست و ریشه پیدایش آن کجاست؟ چگونه باید این ساز را نواخت و چرا الگوی کوک استاندارد آن، یک الگوی عجیب است؟ در این مطلب، قصد داریم با نگاهی اجمالی به تاریخچه گیتار لپ استیل و تحلیل آن، به تمامی این سؤالات پاسخ دهیم و این ساز را به شما معرفی کنیم.

تولد گیتار لپ استیل: ‌هاوایی، اواخر قرن نوزدهم و یک تصادف جالب!

قصه پیدایش لپ استیل با شخصی از کشور هاوایی به نام جوزف ککوکو (Joseph Kekuku) گره خورده است. ککوکو در اواخر دهه ۱۸۸۰ میلادی و در زمان نوجوانی خود، تکنیک نواختن گیتار بر روی پا و به‌وسیله اسلاید را ابداع کرد و اولین شخص شناخته‌شده‌ای است که این ساز را به این شکل نواخته است.

او در نواختن گیتار، به‌جای انگشت‌گذاری بر روی فرت‌ها با انگشتان خود، یک شیء فلزی (ریشه کلمه استیل در نام گیتار لپ استیل) را بر روی سیم‌های گیتار می‌کشیده است تا صدایی نرم، همچون آواز انسان را با ساز خود تولید کند.

این تکنیک نوازندگی در هاوایی به‌سرعت به محبوبیت رسید و در اوایل قرن بیستم میلادی، در فرهنگ موسیقی ایالات متحده آمریکا نیز یک موج عظیم شهرت را تجربه کرد. شهرت ناگهانی نوازندگی گیتار به‌وسیله اسلاید در این زمان، به‌واسطه هنرمندان مهاجر اهل ‌هاوایی و علاقه روزافزون مردم آمریکا به موسیقی هاوایی حاصل شد. در نتیجه، گیتار هاواییایی محبوبیتی چشمگیر در آمریکا پیدا کرد و بر چندین سبک جدید موسیقی اثر گذاشت.

ریشه‌های گیتار لپ استیل

ریشه‌های نوازندگی گیتار بر روی پا و به‌وسیله اسلاید را می‌توان موارد زیر دانست:

• گیتار اسپانیایی (گیتار استاندارد فرت‌دار)، نواخته‌شده به‌صورت افقی بر روی پا
• تکنیک‌های قدیمی‌تر اسلایدنوازی (به‌کارگیری اشیاء مختلف بر روی دسته ساز برای نواختن نت‌ها به‌صورت پیوسته)، اما به‌شکل سیستماتیک و به‌وسیله یک میله فلزی
• بعدها، پایه طراحی گیتار لپ استیل به‌شکل گیتارهای رومیزی و کنسول‌مانند، به طرق مختلف توسعه یافت و منتج به اختراع گیتار پدال استیل شد که تغییر نت در آن طی پروسه‌ای مکانیکی انجام می‌شود.

در واقع، گیتار لپ استیل را می‌توان ریشه تمامی انواع دیگر گیتارهای اسلاید دانست.

از آکوستیک به الکتریک: نقش برجسته گیتار لپ استیل در پیدایش گیتارهای الکتریک

گیتار لپ استیل نقشی اساسی در شکل‌گیری گیتار الکتریک داشت. در اوایل دهه سی میلادی، برخی از سازندگان گیتار تصمیم گرفتند که گیتارهای لپ استیل را به مدارهای الکتریک تجهیز کنند تا صدای آنها به‌شکلی برجسته‌تر در گروه‌های موسیقی پرسروصدا شنیده شود. اولین محصولی که در نتیجه این تصمیم متولد شد، Rickenbacker Electro A-22، مشهور به «ماهیتابه» یا به انگلیسی «Frying Pan» بود که در دهه سی میلادی طراحی و تولید شد و به‌عنوان اولین گیتار لپ استیل الکتریک و یکی از اولین گیتارهای الکتریک جهان شناخته می‌شود.

چندی از اولین نمونه‌های گیتار Esquire از کمپانی آمریکایی فندر (Fender) که اولین گیتار سالید بادی با تولید انبوه نیز به شمار می‌رود، به پیکاپی مجهز بودند که در اصل برای گیتار لپ استیل مشهور فندر، یعنی مدل Champion طراحی شده بود. سبک و ماهیت صوتی ویژه این پیکاپ، الهام‌بخش موزیسین‌هایی متعدد برای ساخت آثار موسیقی نوآورانه بوده است و همچنین باعث پیدایش شکلی خاص از گیتار الکتریک نیز شده است. در واقع، می‌توان گفت مدل‌های سالید بادی مجهز به پیکاپ سینگل کویل که امروزه نمونه‌هایی بی‌شمار از آنها در بازار وجود دارد، همگی از فرزندان این گیتار با این پیکاپ هستند.

در نتیجه، می‌توان گفت که در شجره‌نامه گیتار الکتریک، نام گیتار لپ استیل به‌شکلی برجسته و با رنگ طلایی نوشته شده است!

ساختار گیتار لپ استیل: یک معجزه بدون فرت

یک گیتار لپ استیل متداول، با ویژگی‌های ساختاری زیر شناخته می‌شود:

• بدنه توپر ساخته‌شده از چوب ماهون (mahogany)، افرا (maple) یا موارد مشابه
• شش عدد سیم (البته نمونه‌های هشت‌سیم این ساز نیز اخیراً قابل‌خریداری هستند)
• نات با ارتفاع بیش از معمول برای افزایش فاصله سیم‌ها با فینگربورد ساز
• بریج و پیکاپ کاملاً مشابه با یک گیتار الکتریک عادی
• فینگربورد مجهز به علامت‌هایی برای نشان‌دادن موقعیت هر نت (از آنجا که این سازها به فرت مجهز نیستند، باید برای نواختن یک نت خاص، موقعیتی حدودی را بر روی سیم‌های آنها بفشارید)

همان‌طور که گفته شد، گیتارهای لپ استیل برخلاف گیتارهای استاندارد و متداول، با هدف قرارگیری روی پای شما یا یک استند طراحی شده‌اند و نمی‌توان آنها را در دست گرفت و نواخت.

نحوه نوازندگی لپ استیل: اسلاید، پیک، ویبراتو و گوش‌های شما

توضیح تکنیک نوازندگی لپ استیل، بسیار آسان است؛ اما اجرای آن به هیچ وجه آسان نخواهد بود!

• برای شروع، باید میله فلزی یا همان اسلاید ساز را در دست بگیرید و آن را در موقعیتی بر روی دسته ساز قرار دهید که نت موردنظر شما را تولید کند.
• برای نواختن سیم‌های این ساز، می‌توانید تکنیکی همچون نوازندگی گیتار را مورد استفاده قرار دهید و آنها را به‌وسیله انگشتان دست یا یک پیک گیتار استاندارد بنوازید.
• با بهره‌گیری از تکنیک‌هایی همچون میوت کردن و ویبراتو به‌وسیله لرزاندن اسلاید بر روی سیم‌ها، می‌توانید پویایی و جذابیت دوچندانی به نوازندگی خود ببخشید.
• اگر به دنبال بازآفرینی صدای گیتار لپ استیل با اتکی دیرهنگام (شبیه به پیداشدن صدای ساز از میان مه یا به‌عبارت فنی‌تر، تکنیک swell!) هستید، باید از یک پدال ولوم استفاده کنید و پس از نواختن یک نت، ولوم را از پدال آرام‌آرام افزایش دهید.

اما مهم‌ترین نکته‌ای که در نوازندگی گیتار لپ استیل باید به آن توجه کنید، نواختن نت‌ها به‌شکلی کاملاً دقیق است. در واقع، شما در این ساز خود نقش فرت را ایفا می‌کنید و باید با موقعیت هر نت در دسته به‌خوبی آشنا باشید و اسلاید خود را دقیقاً بر روی آنها قرار دهید.

الگوی کوک C6: یک الگوی کوک همه‌کاره برای گیتار لپ استیل

گیتارهای لپ استیل یک الگوی کوک استاندارد و پیش‌فرض دارند که C6 نام دارد و بیشتر برای نوازندگی در سبک‌های موسیقی هاواییایی و موسیقی غرب آمریکا مناسب است.

الگوی کوک C6 در یک گیتار لپ استیل شش سیم به‌ترتیب از بم‌ترین به زیرترین سیم بدین صورت است: C-E-G-A-C-E

اما چنین الگوی کوک عجیبی چگونه برای نوازندگی به‌شکل عادی کاربردی واقع می‌شود؟

این الگوی کوک به‌صورت دست‌باز و عادی، یک آکورد C6 را رقم می‌زند که در آن نت C نت پایه، نت E فاصله سوم، نت G فاصله پنجم، نت A فاصله ششم و نت C بالاتر نیز اکتاو بالایی نت پایه است. به‌واسطه همین امر، شما با نواختن سیم‌های یک گیتار لپ استیل به‌صورت دست باز، یک ‌هارمونی بی‌نقص را می‌نوازید.

در گیتار لپ استیل، تمامی سیم‌ها باید از لحاظ‌ هارمونیک با یکدیگر همگام باشند و همین امر نیز باعث انتخاب الگوی C6 به‌عنوان یک الگوی کوک استاندارد برای این ساز شده است.

از لحاظ موسیقایی، فاصله ششم آکورد ذکرشده، یعنی نت لا (A)، یک ‌ترکیب جادویی در میان این نت‌هاست؛ زیرا می‌تواند صدای ماژور بسیار دلچسبی به هارمونی‌های شما ببخشد و در کنار آن، با تولید صدایی مشابه با آکورد لا مینور (Am)، حس‌وحال آکوردهای مینور نسبی جذابی را نیز در اختیار شما قرار می‌دهد. از سوی دیگر، همین نت نیز امکان اجرای آکوردهای سوئینگ موسیقی جز را بدون نیاز به استفاده از یک پدال به شما می‌دهد.

در نتیجه، می‌توان گفت که الگوی کوک C6 برای گیتارهای لپ استیل، یک الگوی کوک قابل‌انعطاف، تسهیل‌کننده نوازندگی و حساب‌شده است. در واقع، ماهیت ساده اما هوشمندانه این الگوی کوک را می‌توان به یک گارسون ساده تشبیه کرد که تخصصی استثنایی در ریاضی محض دارد!

سازندگان مشهور گیتار لپ استیل

گیتار لپ استیل در طی سالیان حضور خود به‌عنوان یک ساز متداول در بازار، توسط کمپانی‌های بی‌شمار ساخته شده است و مطمئناً نمی‌توان نام تمامی این شرکت‌ها را در یک مطلب ذکر کرد. اما تصمیم گرفتیم برخی از مهم‌ترین سازندگان این ساز محبوب که نقشی اساسی در شهرت آن داشته‌اند و اکثراً کماکان در تولید و عرضه این ساز فعال هستند را به شما معرفی کنیم:

• Rickenbacker/ Electro String: کمپانی ریکنبکر را می‌توان مخترع گیتارهای لپ استیل الکتریک دانست. مدل Electro 22 یا همان Frying Pan از این کمپانی، باعث پیدایش گیتار لپ استیل به‌شکل امروزی شده است و از این رو، مطمئناً مهم‌ترین نام در دنیای این ساز، ریکنبکر است.
• Kiesel: نام کیسل امروزه چندان یادآور گیتارهای لپ استیل نیست؛ اما مؤسس این کمپانی، لوئل کیسل (Lowell Kiesel) یکی از اولین نوازندگان این ساز بود و مهارت بسیاری نیز در نوازندگی آن داشت.
• Gibson: کمپانی مشهور گیبسون نیز پس از جنگ جهانی دوم، گیتارهای لپ استیل متعددی تولید کرده است. مدل‌هایی همچون سری BR، اکنون نمونه‌هایی کلاسیک از گیتار لپ استیل هستند که از آن میان، مدل BR-9 تولید اواخر دهه چهل میلادی، شهرت بسیار زیادی دارد.
• Fender: تولید گیتارهای لپ استیل باعث شد که فندر در زمان تلاش برای عرضه گیتارهای سالید بادی خود به بازار، زنده باقی بماند و بتواند روزهای سختی که در آنها هنوز به شهرت نرسیده بود را سپری کند. سازهایی همچون Champion، نقشی اساسی در تاریخچه فندر و تبدیل شدن آن به غول دنیای گیتار دارند.
• National / Supro / Valco: هر سه این برندها، متعلق به یک کمپانی متعلق به والکو (Valco) هستند. این کمپانی که سال‌ها پیش تعطیل شد، در اواسط قرن بیستم مجموعه‌ای وسیع از گیتارهای لپ استیل را در سبد محصولات خود داشت که همگی از پیکاپ و تنی منحصر‌به‌فرد برخوردار بودند. بسیاری از گیتارهای لپ استیل این سه برند، اکنون در میان برخی از نوازندگان این ساز، از محبوبیتی فوق‌العاده برخوردارند و از این رو، برخی از شرکت‌ها و کارگاه‌های تولید گیتار، نمونه‌هایی از آنها را بازآفرینی و به‌شکلی محدود تولید می‌کنند.

اما علاوه بر موارد ذکرشده، شرکت‌های تازه‌تأسیس بسیاری نیز در دنیا وجود دارند که با الهام از طراحی‌های وینتج گیتار لپ استیل یا حتی با طراحی‌هایی کاملاً مدرن، نمونه‌هایی از این ساز را تولید می‌کنند و آن را در اختیار موزیسین‌های عصر حاضر می‌گذارند. در طی چند سال اخیر، گیتار لپ استیل مجدداً محبوبیتی بسیار پیدا کرده است و در سبک‌هایی همچون ایندی (indie)، امبینت (ambient) و بسیاری دیگر از سبک‌های مدرن نیز به وسعت مورد استفاده قرار می‌گیرد؛ از این رو، بازار این ساز نیز مجدداً رونق پیدا کرده است و می‌توان تنوعی وسیع از آن را در فروشگاه‌ها مشاهده کرد.

تأثیر گیتار لپ استیل بر فرهنگ و موسیقی جهان

نقشه فرهنگی گیتارهای لپ استیل به‌شکل زیر است:

• از ‌هاوایی به ایالات متحده: شهرت ناگهانی لپ استیل در اوایل قرن بیستم بر اثر ورود آثار و گروه‌های موسیقی ‌هاواییایی به آمریکا و تأثیر ماندگار آن بر صحنه موسیقی این کشور
• موسیقی Western Swing و Texas dance hall: تبدیل شدن الگوی کوک C6 به الگوی استاندارد کوک گیتار لپ استیل
• راک، پاپ و دنیای موسیقی فیلم: در دنیای موسیقی مدرن، گیتار لپ استیل به‌عنوان یک ساز با صدایی اتمسفریک مورد استفاده قرار می‌گیرد و هرگاه که آهنگسازان می‌خواهند حال‌وهوایی خاص و کمی حماسی به موسیقی خود ببخشند، به سراغ استفاده از آن می‌روند.

گیتار لپ استیل یکی از معدود سازهای دنیاست که صدای آن می‌تواند یادآور چیزهایی همچون آفتاب، تنهایی، یک خاطره دور و فرود یک بشقاب‌پرنده به‌طور همزمان باشد! اینکه صدای این ساز بیشتر شما را یاد کدام‌یک از این موارد می‌اندازد، بستگی به سبک نوازندگی و اجرای نوازنده دارد!

سه نوازنده مهم گیتار لپ استیل

نوازندگان لپ استیل متعددی در طول تاریخ وجود داشته‌اند که با مهارت و خلاقیت بسیار خود در نوازندگی این ساز، نام خود را تا ابد در تاریخ موسیقی ثبت کرده‌اند. اما از نظر ما، سه نوازنده این ساز جایگاهی جداگانه از هر فرد دیگری در این زمینه دارند و تأثیر آنها در دنیای گیتار لپ استیل را به هیچ وجه نمی‌توان نادیده گرفت.

در ادامه، این سه موزیسین مشهور را به شما معرفی می‌کنیم:

جری برد

جری برد (Jerry Byrd) چهره‌ای شاخص در صحنه موسیقی کانتری و موسیقی هاوایی است و نقشی اساسی در شکل‌گیری نحوه نوازندگی و تن گیتار لپ استیل داشته است. او کارنامه‌ای پُربار در موسیقی کانتری ایالت نشویل (Nashville) دارد و بعدها وارد صحنه موسیقی هاوایی نیز شد و در آنجا نیز به شهرتی بسیار دست یافت.

دیوید لیندلی

اگر بخواهیم شخصی را به‌عنوان یک «جادوگر» در نوازندگی گیتار لپ استیل معرفی کنیم، این شخص مطمئناً دیوید لیندلی (David Lindley) است. لیندلی با نگرش پیشروی خود در موسیقی، گیتار لپ استیل را به صحنه موسیقی راک معرفی کرد و حال‌وهوایی جذاب‌تر به این ساز بخشید. لیندلی اکنون سال‌هاست که در دنیا به مهارت بی‌رقیب خود در نوازندگی گیتار لپ استیل مشهور است.

بن هارپر

بن هارپر (Ben Harper) یک موزیسین جوان و معاصر است که نقشی غیرقابل انکار در تداول بخشیدن به گیتار لپ استیل در موسیقی پاپ مدرن ایفا کرده است. ‌هارپر در نوازندگی گیتار لپ استیل، تکنیک‌هایی از سبک‌های موسیقی بلوز، فولک، گاسپل و راک را با یکدیگر ترکیب می‌کند و صدایی خام و آوازگونه با این ساز تولید می‌کند که تأثیری عمیق بر شنونده می‌گذارد.

آثاری همچون Burn One Down و Walk Away از‌ هارپر، نمایانگر مهارت فوق‌العاده این موزیسین در نوازندگی این ساز و رویکرد ویژه او هستند که در آن، غنای هنری به تکنیک‌های خودنمایانه ارجحیت دارد. او در نوازندگی خود، تکنیک‌هایی همچون اسلایدهایی طولانی و ویبراتوهایی ظریف را به‌کار می‌گیرد و بدین شکل، تسلط حیرت‌آور خود در نواختن گیتار لپ استیل را به نمایش می‌گذارد.

بسیاری از شنوندگان نسل فعلی موسیقی، به‌واسطه هارپر با گیتار لپ استیل آشنا شدند و صدای این ساز را اولین بار در آثار او شنیدند. بهره‌گیری منحصر‌به‌فرد هارپر از گیتار لپ استیل، نمایانگر این امر است که گیتار لپ استیل یک ساز فراموش‌نشدنی است که می‌توان در تمامی سبک‌های موسیقی مدرن و امروزی نیز به‌خوبی بهره گرفت!

خرید گیتار لپ استیل: گزینه‌هایی جذاب با قیمت‌هایی مناسب!

همان‌طور که پیش‌تر اشاره شد، گیتار لپ استیل اخیراً پس از سال‌ها مجدداً شاهد محبوبیتی بسیار بوده است و از این رو، تنوع مدل‌های این ساز نیز در بازار افزایش یافته است. همین امر نیز با تمام خوبی‌های خود، باعث شده است که افراد مبتدی، در زمان انتخاب یک نمونه مناسب برای خود، دچار سردرگمی شوند.

بنابراین، تصمیم گرفتیم تا چندی از ارزنده‌ترین و باکیفیت‌ترین مدل‌های موجود در بازار از این ساز که در عین حال قیمتی منطقی نیز دارند را به شما معرفی کنیم تا در خرید گیتار لپ استیل به شما یاری برسانیم. در ادامه، این گزینه‌ها را به شما معرفی می‌کنیم.:

Rogue RLS-1 (گزینه‌ای خوش‌قیمت برای مبتدیان)

ویژگی‌های برجسته: قیمت بسیار مناسب، کیفیت ساخت و تن عالی و عرضه‌شده در یک بسته کامل متشکل از ساز، استند و گیگ بگ (کیف)

قیمت: حدود ۱۵۰ دلار

Gretsch G5700 Electromatic (یک گزینه میان‌رده ارزنده با حال‌وهوای کلاسیک)

ویژگی‌های برجسته: بدنه توپر (سالید) از جنس چوب ماهون، پیکاپ سینگل کویل قدرتمند، سبک طراحی وینتج و رنگ جذاب

قیمت: حدود ۳۵۰ دلار

Recording King RG-32-SN (تجربه صدای استثنایی پیکاپ‌های P-90 با قیمتی مناسب)

ویژگی‌های برجسته: بدنه نفیس از جنس چوب ماهون، پیکاپ P-90 با قدرتی فوق‌العاده و صدایی گرم و دلچسب و طراحی نزدیک به گیتار استاندارد، مناسب برای نوازندگان مبتدی گیتار لپ استیل

قیمت: حدود ۳۰۰ الی ۳۵۰ دلار

Gold Tone LS-6 (سازی نفیس با طراحی چشمگیر وینتج)

ویژگی‌های برجسته: طراحی یادآور گیتارهای لپ استیل سبک Oahu تولید دهه پنجاه میلادی و عرضه‌شده همراه با یک کیس مستحکم. این ساز به‌صورت پیش‌فرض و در کارخانه با هدف نوازندگی در کوک D دست باز تنظیم می‌شود، اما با نصب یک ست سیم مناسب بر روی آن، می‌توانید آن را در الگوی کوکی موردنظر خود کوک کنید!

قیمت: حدود ۸۰۰ الی ۸۵۰ دلار

سخن آخر

گیتار لپ استیل به شما اثبات می‌کند که برای تأثیرگذاری بر روی شنونده خود از نظر احساسی، نیازی به نواختن هزاران نت نخواهید داشت و البته، نیاز مبرمی به فرت نیز ندارید!

گیتار لپ استیل از زمان پیدایش خود در هاوایی و اولین نمونه‌های الکتریک خود تا به امروز، با نقش برجسته‌اش در سبک‌هایی از موسیقی همچون سوئینگ (swing)، کانتری، راک و حتی موسیقی فیلم، هنوز هم یکی از شاخص‌ترین سازهاست و صدایی ویژه، پراحساس و حتی کمی اعتیادآور دارد که شنیدن آن در هر سبکی از موسیقی می‌تواند خوشایند باشد!

اگر دوست دارید نوازندگی گیتار لپ استیل را امتحان کنید و برای تجربه آن کنجکاو هستید، پیشنهاد می‌کنیم یک نمونه ارزان‌قیمت از این ساز را برای خود خریداری کنید، آن را در الگوی C6 کوک کنید و خود را در دنیای صدای بی‌نظیر آن رها کنید!

امیدواریم که از مطالعه این مطلب لذت برده باشید و اکنون، درکی بهتر از گیتار لپ استیل و نحوه پیدایش آن داشته باشید.

اگر شما نیز یک گیتاریست هستید، آیا تا‌به‌حال تجربه نوازندگی با گیتارهای لپ استیل را داشته‌اید؟ در این صورت، این تجربه برای شما چگونه بوده است و ساز مورد استفاده‌تان از چه مدل و برندی بوده است؟ از شما دعوت می‌کنیم که پاسخ خود به این سؤالات را در بخش نظرات همین مطلب، با ما و مخاطبین گیتار ایران در میان بگذارید.

در پایان، پیشنهاد می‌کنیم اجرای گوش‌نواز فرزاد رضایی (فرزادوکستر) از سولوی قطعه High Hopes اثر گروه پینک فلوید را تماشا کنید. در این اجرا، از گیتار لپ استیل Gretsch G5700 Electromatic استفاده شده است:

منبع: Stringjoy