آموزش, مقالات, مقالات درامز
۵ اشتباه رایج در نوازندگی داربوکا و راهحل آنها
آوریل
داربوکا که در ایران با نام تمپو نیز شناخته میشود، یک ساز کوبهای (پرکاشن) بسیار جذاب است که قرنهاست صدای آن در موسیقی خاورمیانه، آفریقای شمالی و ترکیه شنیده میشود. صدای طنینانداز داربوکا در کنار الگوهای ریتمیک پیچیدهای که با استفاده از آن نواخته میشود، این ساز را به محبوبیتی چشمگیر در سراسر دنیا رسانده است و صدای آن را به عنصری جدانشدنی از طیف وسیعی از سبکهای موسیقی تبدیل کرده است.
اما با وجود اینکه داربوکا ظاهری زیبا و ساده، همچون بسیاری دیگر از سازهای کوبهای دارد و نوازندگی آن به نظر آسان میرسد، نکاتی در نواختن آن وجود دارد که برای رعایت آنها باید یک موزیسین حرفهای باشید و نوازندگی این ساز را نیز نزد فردی باتجربه آموخته باشید. در واقع، حتی برخی از داربوکانوازان مجرب و پرسابقه نیز در اجرای برخی از ظرافتها در نوازندگی این ساز ناموفق هستند و همین امر عملکرد آنها را عمیقاً تحتالشعاع قرار میدهد.
اشتباهاتی رایج در نوازندگی داربوکا وجود دارد که بسیاری از افراد، خصوصاً هنرجویان مبتدی، با آنها دستوپنجه نرم میکنند. این اشتباهات در قدمهای اولیه یادگیری داربوکا ممکن است چندان مهم به نظر نرسند؛ اما اگر در همین دوران حل نشوند، مطمئناً بعدها در مسیر تبدیل شدن به یک نوازنده عالی، برای شما به موانعی بزرگ تبدیل خواهند شد.
به دنبال همین امر، تصمیم گرفتیم تا طی یک مطلب جامع، پنج مورد از رایجترین این اشتباهات را به شما معرفی کنیم، آنها را بهشکلی موشکافانه مورد بررسی قرار دهیم و روشهایی مؤثر را برای حل آنها ارائه کنیم.
چه بهتازگی شروع به یادگیری داربوکا کرده باشید و چه نوازندهای باتجربه باشید که قصد دارد مهارتهای خود را گسترش دهد، مطالعه این مطلب میتواند نوازندگی شما را به سطحی جدید ارتقا دهد و به شما کمک کند که به تمامی قابلیتهای صوتی داربوکا دسترسی پیدا کنید.
۱- موقعیت اشتباه دست بر روی ساز
یکی از اساسیترین مباحث در نوازندگی داربوکا، قرارگیری صحیح دستها بر روی ساز است. با این وجود، بسیاری از نوازندگان و خصوصاً افراد مبتدی، در این زمینه دچار مشکلات جدی هستند و در نهایت، بهشکلی غلط به ساز ضربه میزنند. این امر نهتنها باعث افت کیفیت صدای دریافتی از داربوکا میشود، بلکه میتواند باعث بروز ناراحتی در دستها و حتی آسیب دیدن آنها شود.
دلیل رخ دادن اشتباه
قرارگیری اشتباه دست معمولاً به این دلیل است که افراد مبتدی، در مراحل اولیه یادگیری، بیشتر بر ریتم و شکل ضربات متمرکز هستند و در این حین فراموش میکنند که بهشکل قرارگیری دستان خود روی داربوکا نیز دقت کنند. انقباض بیشازحد انگشتان، قراردهی مچ با زاویه غلط یا ضربه زدن به نقطه اشتباه از ساز، همگی باعث میشوند که داربوکا، صدای مطلوبی تولید نکند و نوازنده نتواند آنطور که باید، از ساز خود بهره بگیرد.
راهحل
برای حل این مشکل و قراردهی صحیح دستان خود بر روی داربوکا باید به نکات زیر توجه کنید:
- در هنگام نواختن داربوکا کف دستان خود را منبسط کنید و به انگشتان خود کمی قوس دهید.
- برای اجرای ضربه «دوم»(Doum) یا همان ضربه بم، با بخش نرمتر انگشتان خود به پوست ضربه بزنید و همزمان، مچ دست خود را راحت و منبسط بر روی ساز قرار دهید.
- در انجام ضربات تیزتر موسوم به «تک»(Tek) و «کا»(Ka)، از نوک انگشتان یا لبه دست خود بهره بگیرید و این بخشها را در حرکاتی کنترلشده و دقیق به ساز بزنید.
- از فشردن دست خود به ساز یا خم کردن بیشازحد انگشتان خود رو به داخل پرهیز کنید.
- تمرین در جلوی آینه یا فیلمبرداری از خودتان در هنگام تمرین، روشهایی عالی برای پایش شکل دستها در حین نوازندگی هستند و با انجام این کار، میتوانید اشتباهات قرارگیری دستانتان بر روی ساز را بهآسانی ببینید و حل کنید.
با بهینهسازی نحوه قرارگیری دستانتان در حین نواختن داربوکا میتوانید ریتمها را با شفافیت و کیفیتی بالاتر اجرا کنید.
۲- ضربه زدن بیشازحد به ساز بدون توجه به ریتم
ریتم داربوکا، قلب تپنده بسیاری از اجراها و آثار موسیقی است؛ اما نواختن بیشازحد این ساز در طول اجرا، خصوصاً بدون توجه به سرعت و ریتم سایر عناصر موسیقی، میتواند از شفافیت کلی اجرا بکاهد و جریان ریتمیک آن را مختل کند.
دلیل رخ دادن اشتباه
برخی از اوقات، نوازندگان داربوکا در حین اجرا دچار بلندپروازی میشوند و پیش از کسب تسلط کامل بر ریتمهای پایه، سعی میکنند ریتمهایی پیچیده و سریع را بنوازند. این تصمیم مبتدیانه، معمولاً منجر به از دست دادن ریتم در حین نوازندگی و اجرای ضربات بهشکلی کاملاً خارج از ضرب میشود.
هیجان و اشتیاق بیشازحد در به نمایش گذاشتن مهارتهای تکنیکی باعث میشود که نوازنده، موسیقی را بیشازحد با صدای ساز خود پر کند و گوش شنونده را خسته کند. در زمان نواختن داربوکا، رعایت سکوت و «گزیدهنوازی»، میتواند جذابیتی بسیار بیشتر به اجرای شما ببخشد.
راهحل
برای درک بهتر ریتم و نوع نوازندگی خود بسته به شرایط موسیقی، میتوانید طبق نکات زیر عمل کنید:
- تمرینات خود را با استفاده از یک مترونوم یا بکینگ ترک انجام دهید تا به این شکل، در کنار پرورش مهارتهای فنی نوازندگی خود، درک ریتمیکتان را نیز بهبود دهید.
- فرایند یادگیری را با نواختن ریتمهایی ساده همچون «مقسوم» و «ملفوف» آغاز کنید و با کسب تسلط و مهارت در نواختن این قبیل ریتمها، پاساژهایی بهجا و ساده را نیز به نوازندگی خود بیفزایید.
- سعی کنید در میان ضربات خود، فواصلی حسابشده قرار دهید. فراموش نکنید که سکوت نیز در نوازندگی بهاندازه خود ضربات نواختهشده اهمیت دارد و پویایی صدای ساز شما را تعیین میکند.
- تأثیر ریتم در موسیقی، تنها بهسرعت و فشردگی ضربهای آن بستگی ندارد؛ بلکه یک ریتم ساده با زمانبندی حسابشده، معمولاً تأثیر بیشتری از الگوهای ریتمیک پیچیده بر شنونده خواهد داشت.
توجه کافی به مؤلفه ریتم در نوازندگی پرکاشن و داربوکا، باعث میشود که صدای ساز شما بهجای بیرون زدن از اجرا و جلب توجه بیشازحد، بهشکلی بینقص با موسیقی همگام شود و بخشی مهم از آن را تشکیل دهد.
۳- عدم توجه به کوک و سلامت ساز
حتی یک نوازنده حرفهای پرکاشن نیز نمیتواند با استفاده از یک داربوکای ناکوک، صدایی زیبا تولید کند. در واقع، یک داربوکا که کوک نشده و مورد رسیدگی صحیح و کامل قرار نگرفته است، مطمئناً صدایی خوب تولید نخواهد کرد و ضربات شما با آن صدایی مرده و کمجان خواهند داد.
دلیل رخ دادن اشتباه
بسیاری از نوازندگان داربوکا، اهمیت کوک کردن ساز را نادیده میگیرند؛ زیرا فکر میکنند که یک ساز کوبهای با ماهیت ضربی صدای خود، چندان به کوک نیاز ندارد. همچنین دانش نگهداری داربوکا نیز از جمله مواردی است که بسیاری از اساتید این ساز، به هنرجویان خود نمیآموزند و به همین دلیل نیز بخشی قابلتوجه از نوازندگان مبتدی یا حتی متوسط داربوکا، هیچ درکی از مراحل و کارهای ضروری برای مراقبت از آن ندارند.
برخی از داربوکاهای مدرنتر موجود در بازار، به پوستی ساختهشده از مواد مصنوعی مجهز هستند که بسته به دما و رطوبت هوای محیط قرارگیری، تغییر شکل میدهد و نیاز است که با تغییر مکان، آنها را مجدداً کوک یا تنظیم کنید. بسیاری از نوازندگان بهکلی از این امر بیخبر هستند و از این رو، سازشان هیچگاه عملکرد بهینهای ندارد.
راهحل
نکات زیر، هر آنچه برای رسیدگی اصولی به داربوکای خود و کوک صحیح آن نیاز دارید را به شما میآموزند و با توجه به آنها، میتوانید بهینهترین عملکرد ساز خود را تجربه کنید:
- داربوکا را با استفاده از سفت و شل کردن طناب یا میلههای نگهدارنده پوست آن کوک کنید. بهطور کلی، سعی کنید هرازچندگاهی پوست ساز خود را بهمیزانی جزئی سفت کنید تا همواره صدایی کامل و متوازن را از آن دریافت کنید.
- اگر ساز شما به یک پوست ساختهشده از مواد مصنوعی مجهز است، باید توجهی ویژه به عوامل محیطی داشته باشید. دمای بالا میتواند باعث انبساط این نوع از پوست شود و دمای پایین نیز آن را منقبض و سفت میکند. طبق این مؤلفهها، با تغییر مکان ساز، پوست آن را مجدداً کوک کنید.
- بهطور مرتب داربوکای خود را بازبینی کنید و در آن به دنبال اثرات کهنگی یا خرابی بگردید. این اثرات میتوانند ترکهایی بر روی پوست ساز یا خطوخشهایی بر روی بدنه باشند. با آگاهی از این موارد، میتوانید تصمیماتی بهینهتر را برای رسیدگی به داربوکا اتخاذ کنید.
- همواره ساز خود را بهوسیله یک دستمال نرم تمیز کنید و از بهکارگیری مواد شیمیایی قوی در این پروسه خودداری کنید. خاصیت حلال مواد پاککننده شیمیایی میتواند به ساختار پوست ساز یا رنگ بدنه آن آسیبهایی غیرقابل جبران وارد کند.
داربوکایی که بهشکلی اصولی کوک شده است و همواره مورد رسیدگی دلسوزانه قرار گرفته است، صدایی طنینانداز و زیبا تولید میکند و هر ضربه شما را به بهترین شکل ممکن به گوش شنوندگان میرساند.
۴- نوازندگی با حرکات خشک
در هنگام نواختن داربوکا باید حرکاتی سیال داشته باشید و دستان خود را در حالتی آزاد و راحت به حرکت درآورید.
با این وجود، بسیاری از نوازندگان حرکاتی بیشازحد تند یا خشک را در نواختن ساز بهکار میگیرند که نهتنها بر صدای دریافتی از داربوکا تأثیر منفی میگذارد، بلکه انرژی آنها را نیز تلف میکند و باعث میشود که دستانشان پس از مدتی کوتاه خسته شود و دیگر نتوانند به نوازندگی ادامه دهند.
دلیل رخ دادن اشتباه
انقباض بیشازحد دستان، بیشتر در میان نوازندگان مبتدی رایج است. دلیل این امر این است که این افراد از تکنیک خود اطمینان ندارند و از این رو، در حین نوازندگی دچار استرس میشوند.
وجود تنش در دستها و بدن در زمان نواختن هر سازی، معمولاً ماهیتی رباتگونه و خشک به اجرا میبخشد و باعث میشود که نوازنده نتواند حس قطعه را بهدرستی به شنونده انتقال دهد.
راهحل
با توجه به نکات زیر، میتوانید آرامشی بیشتر به دستان و بدن خود بدهید و ساز خود را روانتر بنوازید:
- توجه داشته باشید که همواره مچ خود را آزاد و راحت نگه دارید و آن را بدون فشار حرکت دهید. تصور کنید که بهجای کنترل هر ضربه بر روی پوست ساز با زور و بهشکل ارادی، دست شما بر روی ساز در حال رقصیدن است.
- سعی کنید که حتماً پیش از هر جلسه تمرین یا اجرا، دستها، مچها و انگشتان خود را نرمش دهید و گرم کنید تا گردش خون را در آنها افزایش دهید و انعطاف مفاصل را بهبود ببخشید.
- تمرین خود را با سرعتی پایین و با ضربهایی آگاهانه و آرام شروع کنید و بهمرور و با حفظ آرامش و راحتی دستان خود، سرعت نوازندگی خود را افزایش دهید.
هرچه بتوانید دستان خود را بهشکلی آزادتر و راحتتر بهکار بگیرید، حرکات شما طبیعیتر خواهند شد و در نتیجه، نوازندگیتان حالوهوایی حرفهایتر به خود خواهد گرفت.
۵- نادیده گرفتن اهمیت پویایی در نوازندگی
یکی دیگر از اشتباهاتی که بسیاری از داربوکانوازان، خصوصاً مبتدیها مرتکب میشوند، نواختن ساز با شدت و حجم صدایی ثابت در کل طول اجراست.
این شکل از نوازندگی با وجود اینکه کماکان ریتم موسیقی را تأمین میکند، اما ظرافت و پویایی ویژهای که ساز داربوکا به آن شهره است را به نمایش نمیگذارد و ماهیتی خشک به اجرا میبخشد.
دلیل رخ دادن اشتباه
نوازندگان داربوکا در مراحل اولیه یادگیری این ساز، بیشتر بر روی یادگیری کامل ریتمها متمرکز هستند و فراموش میکنند که مؤلفههای مهم دیگری همچون پویایی و اکسنت نیز وجود دارد! این رویکرد، باعث میشود که صدای ساز آنها ماهیتی یکدست و کسلکننده به خود بگیرد.
راهحل
شما میتوانید با رعایت نکات زیر، پویایی نوازندگی خود را افزایش دهید و به پرکاشنیستی مسلط تبدیل شوید:
- در ریتمهایی که مینوازید، به اکسنتها توجه داشته باشید. برای مثال در ریتم «مقسوم»، ضربه «دوم» را با شدتی بیشتر بزنید و در نواختن ضربات «تک» و «کا»، ملایمتی بیشتر به خرج دهید.
- نوازندگی با شدتهای مختلف را امتحان کنید. سعی کنید برخی از بخشهای قطعه را آرامتر بنوازید و بخشهای دیگر را با نیرویی بیشتر اجرا کنید تا به این شکل، ماهیتی گیراتر و جذابتر به نوازندگی خود ببخشید.
- از تمام بازه صوتی داربوکای خود بهره بگیرید. برای مثال، میتوانید در حین نواختن ریتم، به حلقه ساز ضربه بزنید، دست خود را بر روی پوست بکشید یا همزمان با نگه داشتن یک دست خود بر روی پوست، با دست دیگر ضربهای خفهشده به آن بزنید تا اجرایتان کاملتر و جذابتر شود.
میتوان گفت که پویایی و توجه به ظرافتها، همان مؤلفهای است که یک داربوکانواز متوسط را به یک نوازنده خوب تبدیل میکند؛ زیرا توجه به این جزئیات، عمق و احساسی بیشتر به نوازندگی شما میبخشد و سطح کیفی آن را بهشکلی محسوس ارتقاء میدهد.
سخن آخر
در نهایت، فراموش نکنید که هیچکس یکشبه تبدیل به یک نوازنده حرفهای داربوکا نشده است. برای یادگیری کامل نوازندگی این ساز باستانی، نیاز به صبر، پشتکار و ارادهای بسیار خواهید داشت و باید بهجای ناامید شدن از خود پس از هر اشتباه، از آن درس بگیرید.
با شناخت این پنج اشتباه رایج و پیشگیری از رخ دادن آنها، بهزودی شاهد ارتقایی محسوس در کیفیت اجراهای خود خواهید بود و تجربه موسیقایی عمیقتر و جذابتری را با استفاده از داربوکای خود خواهید داشت.
توصیه میکنیم یادگیری نوازندگی را بهآرامی شروع کنید، به نکات ذکرشده در این مطلب توجهی ویژه داشته باشید و از رجوع چندینباره به مباحث پایه نیز خجالت نکشید!
اگر به یک ویدیوی آموزشی مختصر و مفید برای درک مبانی نوازندگی داربوکا نیاز دارید، پیشنهاد میکنیم ویدیوی زیر را تماشا کنید:
منبع: Darbuka.org
نویسنده: Ibraheem Malik