آموزش, مقالات, مقالات گیتار, مقالات گیتار الکتریک
بهترین گیتاریستهای سبک جز در تاریخ موسیقی
جولای
اگر در حال مطالعه این مطلب هستید، احتمالاً از دنبالکنندگان موسیقی جز (jazz) هستید. به عقیده ما، جز، یک سبک موسیقی فوقالعاده است که عناصری همچون نظم، ملودی، غافلگیری، قدرت و کنترل در آن به میزانی یکسان و با تعادلی بینظیر وجود دارند.
جز بسیاری از قوانین و چارچوبهایی که موسیقی غرب بر پایه آنها بنا شده است را میشکند؛ اما درعینحال هویتی قوی و متمایز دارد که آن را علاوه بر یک سبک موسیقی، بهعنوان یک فرهنگ و ماهیت زیباییشناختی در ذهن همگان جای داده است.
موسیقی جز، همخوانی بسیاری با انواع مختلف ساز گیتار دارد و از این رو، صدای این ساز بهشکلی گسترده در آثار این سبک به گوش میرسد. از آنجا که ساز گیتار، خصوصاً گیتار الکتریک، گستره تُنال وسیعی دارد و امکان نواختن زنجیرههای نتی فشرده و سریع را بدون نیاز به انجام کششهای فیزیکی آزاردهنده به نوازنده میدهد، به یک عضو جدانشدنی از موسیقی جز تبدیل شده است؛ زیرا ماهیت کلی این نوع از موسیقی به این ویژگیها گره خورده است و باعث میشود که صدای گیتار در این سبک بسیار خوشایند باشد.
با این وجود، نوازندگان گیتار در سبک جز، هیچگاه آنقدر که باید مورد توجه دنبالکنندگان حوزه موسیقی قرار نگرفتهاند و همواره در زیر سایه گیتاریستهای راک و بلوز باقی ماندهاند. اما گیتاریستهای جز، از مهارت و هنرهایی در نوازندگی برخوردارند که گیتاریستهای هیچ سبک دیگری با آنها آشنا نیستند. به همین دلیل میتوان از برخی جهات، این گیتاریستها را در سطحی بالاتر از سایر نوازندگان دانست. سبک جز نیز همانند هر سبک دیگری، گیتاریستهای درخشان بسیاری در خود دارد که نوازندگی شگفتانگیز آنها، شکلوشمایلی تازه به این سبک از موسیقی بخشیده است و بدون آنها، احتمالاً تعریف ما از این موسیقی متفاوت میبود.
اما این گیتاریستها چه کسانی هستند و چرا از آنها بهعنوان برترین گیتاریستهای جز یاد میشود؟
در این مطلب، قصد داریم تأثیرگذارترین گیتاریستهای این سبک از موسیقی را به شما معرفی کنیم و نقاط قوت آنها در نوازندگی و همچنین دلیل شهرتشان را با شما در میان بگذاریم. بدیهی است که در این مقاله، تمامی گیتاریستهای مهم موسیقی جز معرفی نشدهاند و نام بردن از همگی چهرههای برجسته در این حوزه، باعث شکلگیری طوماری غیرقابلمطالعه میشد. از این رو، تصمیم گرفتیم گلچینی از این افراد را به شما معرفی کنیم.
در صورتی که نام نوازنده محبوب شما در این فهرست ذکر نشده است، از شما دعوت میکنیم یک معرفی اجمالی از زندگی و آثار او را در بخش نظرات همین مطلب با ما به اشتراک بگذارید تا در صورت امکان، نام او را به این مطلب بیفزاییم.
۱. وس مانتگامری
وس مانتگامری (Wes Montgomery) را میتوان بهترین گیتاریست سبک جز دانست و برای ما جایگاهی حتی بالاتر از از جنگو راینهارت (Django Reinhardt) دارد. شاید این ادعا از نظرتان کمی جسورانه و احساسی باشد، اما از نظر ما چنین نیست و در ادامه، توجیه این ادعای خود را با شما در میان میگذاریم.
وس نقشی اساسی در تحول موسیقی جز داشته است و بخشی قابلتوجه از مجموعه اصوات شکل مدرن این سبک را به آن افزوده است. وس با گیتارهای هالوبادی گیبسون خود، تعریف ما از تن گیتار جز را بنا نهاده است و همچنین جزو اولین گیتاریستهایی است که از اکتاوها در نوازندگی بهره گرفته است. با این اوصاف حتی میتوان گفت که مانتگامری در شکلگیری جریان گرانج (grunge) و نوازندگی خاص گیتار در آن نیز نقش داشته است!
نکته جالب اینجاست که مانتگامری نوازندگی درخشان خود را با یک تکنیک بسیار عجیب در دست راست خود انجام میداده است: استفاده از انگشت شست! در واقع، وس گیتار را تنها با استفاده از انگشت شست مینواخت و از این انگشت خود یک پیک نرم بهره میگرفت؛ تکنیکی که تقریباً هیچ گیتاریست مشهور دیگری از آن استفاده نمیکند.
از نظر ما، هر گیتاریستی باید پاساژهای ملودیک فوقالعاده وس مانتگامری را فرا گیرد و از آنها در اجراهای خود استفاده کند. همچنین، وس آکوردها را نیز بهشکلی بسیار خاص مینواخت که نخست به یک جمعبندی هارمونیک میرسیدند و ناگهان با چرخشی ۱۸۰ درجهای، ماهیتی عجیب به خود میگرفتند. این وجه از نوازندگی وس نیز میتواند یک عنصر الهامبخش برای گیتاریستها در هر سبکی از موسیقی باشد.
۲. پت مثنی
اگر نوازندگی وس مانتگومری را بتوان الگوی شکل سنتی نوازندگی گیتار در سبک جز دانست، بدون شک پت مثنی (Pat Metheny) نیز یک الگوی کامل برای شکل مدرن نوازندگی گیتار در این سبک به شمار میآید.
آلبوم Zero Tolerance For Silence از پت که در سال ۱۹۹۴ منتشر شده است، مرزهای موسیقی جز را درنوردید و شکلی کاملاً متفاوت از این نوع از موسیقی را به جهانیان معرفی کرد.
او پس از انتشار این آلبوم، به اکتشاف دنیایی بسیار خلاقانه و وسیع از نوازندگی گیتار و موسیقی جز در آثار خود پرداخته است و گوش دادن به تنها همین یک آلبوم، به هیچ وجه شما را بهطور کامل با رویکرد نوآورانه و مهارتهای شگفتانگیز او در نوازندگی آشنا نمیکند.
جسارت مثنی، تأثیری مثبت بر موسیقی جز داشت و چارچوبهای حوصلهسربر این موسیقی را در هم شکست. اگر میخواهید به آثار پت مثنی گوش دهید، همواره انتظار شنیدن عناصری غیرمنتظره را داشته باشید؛ زیرا او رویکردی عجیب در ساخت موسیقی دارد و از این نظر با هیچ گیتاریست دیگری قابلمقایسه نیست.
۳. جو پس
گیتاریستهای جوانتر احتمالاً اولین بار با جو پس (Joe Pass) بهخاطر گیتار هالوبادی سیگنچر بسیار شیک او، یعنی Epiphone Joe Pass Emperor آشنا شدهاند. این گیتار الکتریک در نوع خود فوقالعاده است، اما شاید ندانید که جو پس نیز یکی از بزرگان گیتاریستهای سبک موسیقی جز است و با مهارتی استثنایی، در کنار ستارگانی همچون دوک الینگتون (Duke Ellington) و الا فیتزجرالد (Ella Fitzgerald) به نوازندگی پرداخته است.
جو پس، با نام کامل جوسف پاسالاکوا (Joseph Passalacqua)، یک استاد واقعی در نوازندگی گیتار بود و یکی از برجستهترین مهارتهای او، نواختن همزمان ملودی، هارمونی و بیس لاین با تکنیکهای پیشرفته فینگراستایل بوده است. در واقع، شاید بتوان پس را جزو معدود گیتاریستهایی دانست که این شکل از نوازندگی، یعنی نواختن همزمان سه بخش از موسیقی را بر روی گیتار الکتریک انجام دادهاند و از این رو، میتوان او را یک موزیسین پیشرو دانست.
جو پس در سولونوازی خود، بهشکلی گسترده و خلاقانه از آکوردهای کامل و نیمه استفاده میکرد و به عقیده ما، هر گیتاریستی باید درباره این رویکرد مطالعه کند.
۴. لس پال
همگی ما با شنیدن نام لس پال (Les Paul)، اول به یاد گیتار الکتریک افسانهای کمپانی گیبسون با همین نام میافتیم؛ اما احتمالاً میدانید که این نام، تنها متعلق به گیتار مشهور گیبسون نیست و در واقع، نام گیتاریستی استثنایی است که از قضا، طراح گیتار مذکور نیز بوده است!
لس پال یک موزیسین، مجری تلویزیون، مخترع، ایدهپرداز و بهطور کلی، یک نابغه بود و علاوه بر تمامی هنرهای خود، یک گیتاریست تراز اول در سبک جز نیز بود. نوازندگی او، حسوحالی بسیار جذاب و ویژه داشت که در آثار هیچ گیتاریست دیگری نظیر ندارد. حرکات بسیار سریع بر روی دسته ساز، الگوهای عجیب کروماتیک یادآور نوازندگی راینهارت و علاقه به اجرای حرکات بصری دراماتیک در زمان نواختن گیتار، از ویژگیهای برجسته نوازندگی لس پال بودند و در کنار هم، صدایی خارقالعاده به آثار این گیتاریست مشهور بخشیده بودند.
۵. بیل فریسل
برخی از افراد، بیل فریسل (Bill Frisell)، گیتاریست مشهور جز را «گیتاریست آمریکا» میخوانند؛ لقبی که شاید افراد غریبه با او، معنای آن را ندانند. اما ما دلیل اینکه فریسل با این لقب شناخته میشود را میدانیم و آن را با شما نیز در میان میگذاریم.
فریسل در نوازندگی خود، ترکیبی از سبکهای مختلف را بهکار میگیرد که مرکز تمامی آنها، موسیقی جز است؛ اما رگههایی از موسیقی فولک، کانتری و در کل، صحنه موسیقی امریکانا (Americana)، در آن بهوضوح حس میشود. در واقع، میتوان گفت که نوازندگی فریسل، ترکیبی از چند سبک موسیقی آمریکایی است و به همین دلیل نیز طرفداران او، لقب ذکرشده را بر روی آن گذاشتهاند.
بیل فریسل بهلطف همکاریهای وسیعی که با هنرمندان گوناگون داشته است، امروز به چهرهای شناختهشده در میان طرفداران موسیقی تبدیل شده است و بهواسطه نوازندگی غیرقابلپیشبینی و عجیب خود، تأثیری واضح بر روی گیتاریستهایی با سبک نوازندگی خلاقانه و انتزاعی گذاشته است.
۶. جنگو راینهارت
سوپراستار صحنه موسیقی جیپسی جز، یعنی ژان راینهارت (Jean Reinhardt) ملقب به جنگو راینهارت (بله؛ اگر تا به امروز نمیدانستید، جنگو نام مستعار این گیتاریست افسانهای بوده است!)، سرگذشتی غمانگیز دارد که شبیه به هیچ گیتاریست دیگری نیست.
راینهارت یک کولی واقعی بود و در آن روزگار، این قوم، هنوز در کاروانها زندگی میکردند؛ اما او از همان سنین کودکی، استعداد حیرتآور خود در موسیقی و نوازندگی گیتار را به اطرافیانش ثابت کرد.
جنگو در سنین کودکی، طی حادثهای دچار سوختگی شدید در دست چپ خود شد؛ سوختگی شدیدی که تنها دو انگشت برای فرتگیری در این دست برای او باقی گذاشت و نوازندگی گیتار را به چالشی بزرگ برای او تبدیل کرد. اما راینهارت جوان بهدنبال این اتفاق، انگیزه خود را برای ادامه یادگیری نوازندگی گیتار از دست نداد و این مسیر را با قدرت ادامه داد تا در نهایت، بر محدودیتهای فیزیکی خود فائق آمد و به تکنیکی منحصربهفرد دست یافت که بهخودیخود، شکلی جذاب و متفاوت به نوازندگی او میبخشید. او با تسلط مثالزدنی بر نوازندگی و سبک ویژه خود، به شهرتی فوقالعاده دست یافت.
راینهارت در دهه سی میلادی در کنار ویولنیست مشهور، استفان گراپلی (Stephane Grappelli)، مجموعهای از آثار را تولید و منتشر کرد که اهمیتی قابلتوجه در دنیای موسیقی جز پیدا کردند و تأثیری انکارناپذیر بر نسل بعدی آثار سبک جز داشتند. بهواقع نیز آثار راینهارت، هیچگاه کهنه نمیشوند و حتی نسل امروز طرفداران موسیقی نیز با شنیدن آنها از راههای مختلف همچون بازی کامپیوتری Bioshock، به آنها علاقهمند شدهاند.
تکنیک و تسلط راینهارت در نوازندگی گیتار با وجود محدودیتهای فیزیکی او، باورنکردنی است و حتی برای فردی با دستان سالم نیز اعجابانگیز است! او با سرعتی فوقالعاده دست خود را بر روی دسته گیتار حرکت میداد و باعث شگفتی بینندگان میشد. همچنین، مهارت راینهارت در نوازندگی ریتم نیز از اکثر گیتاریستهای همدورهاش فراتر است و میتوان گفت که شبیه به نسخهای اولیه از موسیقی هوی متال، متعلق به دهه سی میلادی است!
تلاش و پشتکار راینهارت ستودنی بوده است و او در کل مسیر زندگی خود، لحظهای تسلیم نشد. اگر دوست دارید با راینهارت و چند گیتاریست بزرگ دیگر که بر صدمات فیزیکی شدید غلبه کردهاند آشنا شوید، پیشنهاد میکنیم این مقاله خواندنی را در مجله گیتار ایران مطالعه کنید.
۷. جیم هال
هنر اصلی جیم هال (Jim Hall) بهعنوان یک موزیسین، تلاش مستمر در برقراری ارتباط با دیگران از طریق موسیقی بوده است. سبک هال در هر دوره از زندگی او تغییر کرده است؛ اما چیزی که در نوازندگی او هرگز تغییر نکرده است، ماهیت لطیف و گرم نوازندگی و انتخاب نت بسیار هوشمندانه او بوده است که کمتر گیتاریستی میتواند عملکردی مشابه با آن را از خود به نمایش بگذارد.
روش کار او برای ساخت موسیقی، یافتن یک ملودی در ذهن خود و سپس، یافتن و نواختن آنها بر روی گیتار بود. در واقع، او رویکردی ذهنیتر را نسبت به نوازندگان متکی بر حافظه عضلانی پیش گرفته بود.
اما علاوه بر اینها، شم ریتمیک هال و استفاده بسیار هوشمندانه او از سکوت در نوازندگی، او را به یک گیتاریست بیبدیل تبدیل کرده بودند. همین عوامل باعث میشوند که با گوش دادن به آثار او، اهمیت هر نت و حس آنها در یک ترکیب موسیقایی را به بهترین شکل ممکن درک کنید.
۸. جان اسکافیلد
جان اسکافیلد (John Scofield) یکی دیگر از چهرههای مهم در صحنه موسیقی جز است که از عناصری از سبکهای دیگر، برای عمق بخشیدن به موسیقی خود بهره میگیرد. رگههایی از موسیقی فانک و سول (soul) بهوضوح در نوازندگی اسکافیلد شنیده میشود؛ اما او در کنار این سبکها، در طول نوازندگی خود به قلمروی موسیقی بلوز و راک نیز پا میگذارد.
اسکافیلد نیز همچون بسیاری دیگر از هنرمندان دنیای موسیقی جز، در طول فعالیت حرفهای خود بهعنوان گیتاریست، همکاریهای پُرشماری را با هنرمندان دیگر انجام داده است که برخی از آنها جزو ابرستارگان دنیای موسیقی به شمار میروند. از مهمترین این هنرمندان میتوان به دنیس چیمبرز (Dennis Chambers)، بیلی کابهم (Billy Cobham)، هربی هنکاک (Herbie Hancock) و پت مثنی (Pat Metheny) اشاره کرد. البته فهرست همکاریهای اسکافیلد با هنرمندان مشهور به این موارد خلاصه نمیشود و شامل نامهای درخشان بسیار دیگری نیز هست.
اسکافیلد در دهه هشتاد میلادی، سه آلبوم کامل نیز همراه با مایلز دیویس (Miles Davis) منتشر کرده است که گویای شخصیت و مهارت فوقالعاده او در نوازندگی گیتار است.
۹. ال دی میولا
ال دی میولا (Al Di Meola) یک گیتاریست تحسینشده در سبک جز است که بسیاری از موسیقیدوستان، او را از اجرای بهیادماندنی Friday Night in San Francisco به خاطر دارند. سه نوازنده این اجرا، یعنی پادشاه موسیقی فلامنکو پاکو د لوسیا (Paco De Lucia)، گیتاریست مشهور سبک جز-فیوژن جان مکلافلین (John McLaughlin) و ال دی میولا، نشان دادند که میتوان تنها با استفاده از سه گیتار آکوستیک، یک شاهکار بلامنازع موسیقایی خلق کرد که همچون یک صحنه آتشبازی باشکوه، احساسات مخاطب را برمیانگیزد. از نظر ما، گوش دادن به این اثر برای هر کسی که به گیتار علاقهمند است، الزامی است!
اما اجرای ذکرشده تنها یک رو از چندین وجه هنرهای فوقالعاده میولا در نوازندگی است و او میتواند زیباییهایی بسیار فراتر از این اجرا را با ساز خود به نمایش بگذارد. میولا که اهل نیوجرسی (New Jersey) است، موفقیت و شهرتی چشمگیر را در حوزه موسیقی تجربه کرده است و در آثار انفرادی خود در طول سالها، سبکهایی گوناگون از موسیقی را مورد اکتشاف قرار داده است؛ سبکهایی جذاب که معمولاً دستمایه اصلی آنها، موسیقی لاتین است.
مهارت تکنیکی میولا بدون شک شگفتانگیز است، اما این مؤلفه در نوازندگی او مرکز توجه نیست و بیشتر در خدمت ایدههای حسابشده و هوشمندانه اوست. این ویژگیها، دی میولا را به هنرمندی تبدیل کردهاند که با گوش دادن به آثارش میتوانید او را تا حدی بشناسید، اما هیچگاه حرکات او برایتان کاملاً قابلپیشبینی نخواهند شد!
۱۰. جورج بنسون
جورج بنسون (George Benson) یک گیتاریست خارقالعاده است که میتوان از او بهعنوان پدیدهای جهانی یاد کرد. او یک گیتاریست و خواننده در سبکهای ترکیبی است که نوازندگی و آوازش صدایی متمایز دارد و با ایدههای متفاوت خود، توانسته است حسوحال لطیف و جذاب موسیقی جز را به جریان اصلی موسیقی وارد کند.
این گیتاریست که اصالتاً اهل پیتسبرگ ایالت پنسیلوانیا است، از کودکی یک نابغه در حوزه موسیقی بوده است و نوازندگی سازهای زهی را اول با یوکللی آغاز کرده و سپس به سراغ گیتار رفته است. جالب است بدانید که بنسون از ۹ سالگی، کار آهنگسازی و انتشار موسیقی را آغاز کرده است!
یکی از نکات مهمی که ما همواره در نوازندگی بنسون متوجه آن شدهایم، ماهیت سیال نتهای نواختهشده توسط اوست. سرعت نوازندگی بنسون بدون شک بهشکلی شگفتانگیز بالاست؛ با این وجود، او به هر نتی که مینوازد، فضایی برای جریان یافتن میدهد و پاساژهای او نیز در کنار سرعت باورنکردنی خود، پر از کاراکتر و پویایی هستند؛ بهشکلی که در نوازندگی کمتر گیتاریستی حس میشود.
دیگر گیتاریستهای برتر سبک جز
دنیای موسیقی جز بسیار وسیع است و این سبک از موسیقی دهههاست که به اشکال مختلف در جهان رواج دارد. از این رو، گیتاریستهای تأثیرگذار در این سبک از شروع جریان آن تا به امروز، مطمئناً بیش از ده نفر هستند و ذکر نام آنها و معرفی اجمالی هر یک از آنها، نیازمند نوشتن یک کتاب خواهد بود! بنابراین، ما تصمیم گرفتیم که تنها ده نفر از این گیتاریستها را به شما معرفی کنیم و معرفی سایر نوازندگان بزرگ در این سبک را به مطالبی دیگر واگذار کنیم.
اما با این وجود، حس کردیم که چند گیتاریست دیگر نیز اهمیتی درست به اندازه ده گیتاریست معرفیشده در این مطلب دارند و تصمیم گرفتیم تا صرفاً نام آنها را نیز بهصورت افتخاری در پایان این مطلب با شما در میان بگذاریم:
- کنی برل (Kenny Burrell)
- چارلی کریستین (Charlie Christian)
- تل فارلو (Tal Farlow)
- بارنی کسل (Barney Kessel)
- مایک استرن (Mike Stern)
- مارک ریبات (Marc Ribot)
- کرت روزنوینکل (Kurt Rosenwinkel)
- جان مکلافلین (John McLaughlin)
تا به امروز، بسیاری از این گیتاریستها را بهشکلی اجمالی در مطالب مختلف خود به شما معرفی کردهایم؛ اما میکوشیم در آینده معرفی کاملتری را از آنها به شما ارائه کنیم.
امیدواریم که از مطالعه این مطلب لذت برده باشید و پس از آشنایی با این گیتاریستهای بزرگ، انگیزهای دوچندان برای تبدیل شدن به یک نوازنده ماهر در سبک موسیقی خود پیدا کنید.
اگر شما نیز دنبالکننده موسیقی سبک جز هستید، به نظرتان بهترین گیتاریست این سبک چه کسی است و چه نکتهای در نوازندگی او توجه شما را بیشتر به خود جلب میکند؟ در نوازندگی یک گیتاریست جز باید چه مؤلفههایی وجود داشته باشد؟ از شما دعوت میکنیم که پاسخ خود به این سؤالات را در بخش نظرات همین مطلب، با ما و مخاطبان گیتار ایران در میان بگذارید.
منبع: guitarguitar