ولفگانگ آمادئوس موتزارت (Wolfgang Amadeus Mozart) بدون شک یکی از بزرگترین موزیسینهای تاریخ است. اما موتزارت علاوه بر اینکه موزیسینی استثنایی بود، انسانی بسیار دانا، آگاه و فرهیخته نیز به شمار میآمد و رویکردی بسیار هوشمندانه را در یادگیری، اجرا و ساخت موسیقی پیش میگرفت.
چندی پیش، ما به پادکستی درباره موتزارت گوش دادیم و متوجه شدیم با وجود اینکه امروزه سبکهای موسیقی و ابزارهای مورداستفاده برای ساخت و اجرای آن نسبت به قرن هجدهم تغییر چشمگیری کرده است، اما مفهوم موسیقی و خلق آن، تقریباً بدون تغییر باقی مانده است.
از میان نکات ذکرشده در این پادکست، شش مورد بیش از موارد دیگر در خاطرمان باقی ماند و قصد داریم طی این مطلب، این موارد را با شما در میان بگذاریم. اگر آهنگساز هستید یا نوازنده یک ساز، چه گیتار و درامز و چه پیانو و ویولن، پیشنهاد میکنیم این مقاله را مطالعه کنید.
این شش درس بهطور خلاصه عبارتاند از:
- اصول آهنگسازی و نوازندگی را از ابتدا درست یاد بگیرید.
- به هر پروژه خود بهعنوان یک چالش مهم نگاه کنید.
- در آثار شخصی خود از متفاوت بودن نترسید.
- کارهای مهم خود را در ساعات ابتدایی روز انجام دهید.
- فضاهایی نو را برای مخاطبان خلق کنید.
- نگذارید سختیها و مشکلات ناامیدتان کنند.
۱. اصول آهنگسازی و نوازندگی را از ابتدا درست یاد بگیرید
روایتهای مدرن، موتزارت را بهعنوان یک اعجوبه به مخاطب معرفی میکنند و او را فردی بسیار عجیب و متفاوت میخوانند؛ اما به نظر میرسد که او در حقیقت آنقدرها هم مرموز و عجیب نبوده است.
موتزارت تمرین و یادگیری هارپسیکورد را از سه سالگی و تحت نظارت پدرش آغاز کرد و با رسیدن به پنج سالگی، شروع به ساخت آهنگهای کوتاه و ساده کرد. او در طول مسیر خود هیچگاه متوقف نشد و با تلاش و تمرین بیوقفه، مسیر خود برای یادگیری و تبدیل شدن به نوازندهای برجسته را هموار کرد.
وقتی موتزارت به اوج توانایی خود بهعنوان آهنگساز رسید، در نواختن چندین ساز مهارت داشت و با تمام سبکهای آهنگسازی رایج در زمان خود آشنا بود. او از طریق تقلید یاد میگرفت. آثار دیگران را بازنویسی میکرد و سبک آنها را جذب و الگوبرداری میکرد.
همین رویکرد بود که به موتزارت امکان داد تا در زمان مناسب، تصمیماتی صحیح بگیرد و رفتهرفته به شهرت دست یابد. در زمان او، میانبری برای موفقیت در دنیای موسیقی وجود نداشت و حتی امروز نیز وضعیت تغییر نکرده است!
There is scarcely a famous master in music whose works I have not frequently and diligently studied. (Wolfgang Amadeus Mozart)
بهندرت استادی مشهور در موسیقی وجود دارد که آثارش را بارها و با دقت مطالعه نکرده باشم. (ولفگانگ آمادئوس موتزارت)
۲. به هر پروژه خود بهعنوان یک چالش مهم نگاه کنید
در دوران موتزارت، آهنگسازان با سفارش گرفتن از دیگران کسب درآمد میکردند. این آهنگساز بزرگ نیز با وجود غرور و عزتنفسش، در سالهای سخت زندگی، به آهنگسازی برای دیگران بدون ذکر نام خود روی آورد.
او در این نقش، نمیتوانست آنطور که میخواهد خلاقیت خود را به نمایش بگذارد و خارج از چارچوب عمل کند؛ اما سعی میکرد در همان چارچوبی که برایش در نظر گرفته شده است، بیشترین خلاقیت را به کار ببرد. در واقع، هرچقدر هم که آهنگ سفارشدادهشده ساده و عادی بود، موتزارت راهی پیدا میکرد تا رویکرد خاص خود را در آن به کار گیرد.
این رویکرد، یکی از مهمترین کارهایی است که یک آهنگساز خلاق باید انجام بدهد و در مورد شما و کارتان نیز صدق میکند. اگر میخواهید یک آلبوم برای خود بسازید، تمام تلاشتان را برای ساخت اثری باکیفیت صرف کنید و هر ایده خلاقانهای که در ذهن دارید، در آن پیاده کنید. اما اگر به شما گفته شده است که برای یک تبلیغ آهنگ بسازید نیز نباید یک آهنگ حوصلهسربر و بیهویت را به مشتری خود تحویل دهید! شما بهعنوان آهنگساز، حتی در چنین چارچوب سفتوسختی نیز باید بتوانید خود را به چالش بکشید، با زاویه دیدی جالب و هنری به موضوع نگاه کنید و به هر شکلی که میتوانید، اثری گیرا و ویژه را پدید آورید.
افرادی که در زمینه موسیقی با شما همکاری میکنند، اثری که ساختهاید را با دقت بررسی میکنند و ویژگیهای آن و عملکرد شما را به خاطر میسپارند. از این رو، هر پروژه موسیقی که انجام میدهید، هرچقدر هم که پیشپاافتاده و حوصلهسربر باشد، یک پله برای شما به سوی هدف نهاییتان در دنیای موسیقی است و باید با علم به این امر، نهایت تواناییهای خود را در تمامی پروژههایتان به نمایش بگذارید.
۳. در آثار شخصی خود از متفاوت بودن نترسید
همه آثار و قطعاتی که امروز بهعنوان موسیقی کلاسیک میشناسیم، زمانی آثاری نو و جدید بودهاند و بسیاری از آنها در زمان انتشار و اجرا، کاملاً خارج از چارچوبهای متداول آن روزگار و آثاری بحثبرانگیز محسوب میشدهاند.
موتزارت در طول زندگی خود با تعریف و تحسین افرادی بیشمار مواجه شده است؛ اما آثار موسیقی شخصی او مورد پسند همه شنوندگان واقع نمیشدند! در واقع، آثار موتزارت در زمان خود به هیچ وجه همهپسند و عادی محسوب نمیشدند و بعضاً از نظر بسیاری از افراد، بیشازحد پیچیده و دشوار بودند. برخی از آثار او بهقدری عجیب بودند که گاه نوازندگان فکر میکردند مشکلی در نتنویسی آنها وجود دارد. حتی برخی از شنوندگان با شنیدن آثار موتزارت، فکر میکردند که نوازنده آن را اشتباه مینوازد!
اما او به هیچ وجه به این موارد اهمیتی نمیداد و همواره رو به جلو حرکت میکرد. موتزارت هرگز به دستاوردهای خود رضایت نمیداد و همواره سعی داشت خود را به چالش بکشد و آثاری منحصربهفرد خلق کند.
پیشدرآمد قطعه String Quartet No. 19 (K.465)، با وجود گذشت چند قرن از زمان ساختش و تغییرات اساسی در دنیای موسیقی از آن روز تابهحال، هنوز هم بسیار عجیب و غافلگیرکننده است. در نظر داشته باشید که این آهنگ در سال ۱۷۸۵ منتشر شده است و تصور کنید که اگر امروز جالب و عجیب است، در آن زمان چقدر شگفتانگیز بوده است!
ایدههای جدید و متفاوت مطمئناً در همان ابتدا به دل همگان نمینشینند و مورد قبول واقع شدن آنها زمانبر است. از این رو، اگر میخواهید آثاری ویژه و خلاقانه خلق کنید، قرار نیست که همه از کارهای شما خوششان بیاید و شاید حتی توسط برخی از افراد مورد تمسخر نیز قرار بگیرند!
خلاصه کلام آنکه چارچوبها را رها کنید و به اکتشاف در دنیاهای عجیب موسیقی بپردازید!
۴. کارهای مهم خود را در ساعات ابتدایی روز انجام دهید
موتزارت معمولاً صبحها ساعت پنج بیدار میشد، یک ساعت بعد شروع به آهنگسازی میکرد و کل صبح را به همین کار اختصاص میداد. او معمولاً تا دیروقت به کار میپرداخت؛ اما همیشه صبحها بسیار زود از خواب بیدار میشد و کار را آغاز میکرد.
صبح زمانی است که مغز به اندازه کافی استراحت کرده است، تمرکز در بالاترین حالت ممکن قرار دارد و درک مطالب برای شما آسانتر است. در این ساعتها معمولاً سکوت حکمفرما است و هیچ مزاحمتی برای شما در پروسه آهنگسازی وجود نخواهد داشت. همچنین، ریتم طبیعی بدن برای بیدار شدن در همین ساعتها بهینه شده است و با تنظیم خواب خود در این ساعتها، شاهد افزایش سلامتیتان نیز خواهید بود.
افزون بر اینها، حس اینکه کارهای خود را پیش از بیدار شدن بقیه و به بهترین شکل ممکن انجام دادهاید، واقعاً بینظیر است!
۵. فضاهایی نو را برای مخاطبان خلق کنید
موسیقی خوب، شنونده را به جهانها و فضاهایی میبرد که تابهحال در آنها حضور نداشته است. موسیقی بیکلام، یکی از انتزاعیترین اشکال هنر است و از این رو، روشهایی بیشمار را برای خلق این جهانها در اختیار شما قرار میدهد.
موتزارت برای تمرین موسیقی، از نوازندگان دیگر تقلید میکرد و در این کار نیز مهارتی بسیار داشت؛ اما در آثار جدی و شخصی خود، هیچگاه کاری که سایر موزیسینها انجام میدادند را تکرار نمیکرد. او میتوانست با ساخت آهنگهایی آسان و عامهپسند به سبک زمانه خود، زندگی بسیار راحتتر و پررونقتری را برای خود رقم بزند؛ اما اگر چنین عمل میکرد، نامش قرنها در دنیای موسیقی ماندگار نمیشد!
از این رو، پیشنهاد میکنیم شما نیز درباره سبکهای متفاوت موسیقی تحقیق کنید، از آنها الهام بگیرید و از عناصر آنها در موسیقی خود استفاده کنید.
زمانی که میخواهید به خلق اثر بپردازید، به غرایز و احساسات خود اعتماد کنید تا فضاهایی بیبدیل و زیبا را در آثارتان پدید آورید و شنوندگان را شگفتزده کنید.
۶. نگذارید سختیها و مشکلات ناامیدتان کنند
زندگی موتزارت پر از دشواریهای روانی و دردهای جسمی بود.
او چهار فرزند از شش فرزند خود را از دست داد، رابطهای پیچیده با پدر خود داشت و زمانی که بیستودو سال داشت، مادر خود را از دست داد. موتزارت از کودکی، از لحاظ فیزیکی فردی شکننده بود و به دلیل مبتلا شدن به آبله در سنین پایین، تا آخر عمر بدنی ضعیف داشت و دچار بیماریهایی نظیر ورم لوزه و بیماریهای شدید کلیوی بود. گفته میشود که او در کل عمر خود، روزهای بسیار کمی را کاملاً سالم بوده است. همسر این موزیسین بزرگ نیز همانند او مدام مریض بود. موتزارت در چهار سال آخر عمر خود بدهیهایی سنگین داشت و این مشکل نیز به مشکلات قبلی او اضافه شد. تمامی این موارد، تأثیر واضح و شدیدی بر وضعیت ذهنی او نیز گذاشته بودند.
اما با وجود قرارگیری در این شرایط دشوار، موتزارت توانست مجموعهای عظیم از شاهکارهای موسیقی را خلق کند. او بهشکلی جنونآمیز تا آخرین روزهای زندگی خود نیز به آهنگسازی ادامه داد.
آخرین اثر موتزارت موسوم به Requiem، با مرگ او نیمهتمام ماند و بعدها، شاگردش یعنی فرانس سوسمایر (Franz Xaver Süssmayr) آن را تکمیل کرد. این اثر، هر چیزی که موتزارت در طول زندگی خود آموخته بود را بهصورت یکپارچه و جمعبندیشده ارائه میکند و گوش دادن به آن تجربهای شگفتانگیز است. جالب است که او حتی در بستر مرگ نیز با ارادهای راسخ در حال تکمیل این اثر بود.
اما عجیبترین نکته اینجاست که موتزارت با وجود اینکه هر روز آهنگسازی میکرد و در کنار آن دچار دردهای فیزیکی و ذهنی بسیاری نیز بود، زندگی اجتماعی کاملی نیز داشت. گفته میشود که او شوخطبع بوده است و با دایره بزرگی از افراد معاشرت داشته است. موتزارت عاشق اجرای زنده بود و به هیچ وجه از به اشتراک گذاشتن آثار خود با دیگران ترسی نداشت.
سخن پایانی
امیدواریم که با بهرهگیری از نکات مطرحشده در این مطلب، بتوانید به هدف غایی خود در آهنگسازی و نوازندگی دست یابید.
اگر پیگیر دنیای موسیقی کلاسیک هستید، به نظرتان زیباترین آثار از این سبک متعلق به کدام موزیسین است؟ اگر بخواهید یک قطعه موسیقی کلاسیک را به ما معرفی کنید، آن قطعه چیست و چه چیزی در آن بیشتر نظرتان را به خود جلب کرده است؟ از شما دعوت میکنیم که پاسخ خود به این سؤالات را در بخش نظرات همین مطلب، با ما و مخاطبان گیتار ایران در میان بگذارید.
منبع: Resoundsound
نویسنده: Ilpo Kärkkäinen
مترجم: امیر تولی

