۱۱ نکته جالب درباره گیتار که احتمالاً نمی‌دانید

همه ما بر این امر اتفاق نظر داریم که گیتار سازی فوق‌العاده است! اما ما به‌عنوان نوازندگان و دوستداران این ساز، چقدر درباره آن اطلاعات داریم؟ مطمئناً نوازندگی گیتار الکتریک، آکوستیک یا بیس، نیازمند درکی کلی از کارکرد فنی این سازهاست و اکثر ما به این موارد اشراف داریم. اما برخی از اطلاعات مستقیماً با نوازندگی این سازها ارتباط ندارند و در‌عین‌حال، بسیار جالب هستند و علاقه و شناخت ما را از گیتار افزایش می‌دهند.

در این مطلب، قصد داریم یازده نکته جالب و متفاوت درباره گیتار را با شما در میان بگذاریم که احتمالاً از آنها آگاه نیستید و با اطلاع از آنها، شگفت‌زده خواهید شد!

۱. اولین گیتار الکتریک بدنه‌ای فلزی داشت

اولین گیتار الکتریکی که به‌صورت انبوه به تولید رسید، از آلومینیوم ریخته‌گری‌شده ساخته شده بود. این گیتار که Electro A-22 نام داشت و با لقب «Frying Pan» یا همان «ماهیتابه» مشهور بود، در اوایل دهه سی میلادی توسط دو مخترع به نام‌های جورج بیچم (George Beauchamp) و آدولف ریکنبکر (Adolph Rickenbacker) طراحی و تولید شد. بله؛ آدولف ریکنبکر، همان مؤسس کمپانی مشهور گیتارسازی ریکنبکر است!

موسیقی هاوایی در دهه بیست میلادی محبوبیتی شدید و ناگهانی را تجربه کرد و از این رو، گیتارهای روپایی فلزی یا همان لپ استیل که یک ساز پراستفاده در این نوع از موسیقی بودند، به محبوبیتی قابل‌توجه دست یافتند. در همین دوره، بیچم آزمایش با پیکاپ‌ها را روی گیتار رزونیتور خود آغاز کرد. اما هر پیکاپی که او روی این ساز نصب و امتحان کرد، فیدبکی غیرقابل‌تحمل ایجاد می‌کرد. در نتیجه، او تصمیم گرفت این مسیر را رها کند و به‌جای آن، به ساخت یک گیتار لپ استیل از جنس آلومینیوم یک‌تکه بپردازد. حاصل تمام این تلاش‌ها، Rickenbacker Electro A-22 بود!

در جدول زیر، چند نمونه از نخستین و مهم‌ترین گیتارهای الکتریک سال‌های آغازین این ساز را به‌همراه سال معرفی آن‌ها می‌بینید:

۲. Les Paul اولین گیتار الکتریک ساخته‌شده توسط Les Paul نبود

در اواخر دهه سی میلادی، گیتار الکتریک یک ساز با بدنه‌ای توخالی بود که برای تقویت صدای خود و رساندن آن به گوش تماشاچیان، به یک پیکاپ تجهیز شده بود. اما این نوع از گیتار الکتریک، مشکلی ذاتی داشت و آن هم فیدبک زیادی بود که پیکاپ آن با قرارگیری در بدنه توخالی‌اش تولید می‌کرد. گیتاریست و مخترع مشهور آمریکایی، لس پال (Les Paul)، برای حل این مشکل، بدنه گیتار خود را در محور عمودی و هم‌راستا با دسته، از وسط نصف کرد و یک تکه چوب توپُر از درخت کاج با ابعاد ۴ در ۴ اینچ را در وسط آن قرار داد.

او این اختراع را «The Log»، به‌معنای کنده درخت نامید و آن را در سال ۱۹۴۱ به کمپانی گیبسون (Gibson) ارائه کرد. اما گیبسون در آن زمان این طرح را رد کرد و آن را یک «چوب جارو مجهز به پیکاپ» خواند!

پس از گذشت حدود یک دهه و بعد از آن که گیتار الکتریک سالیدبادی Broadcaster از کمپانی فندر (Fender) به شهرتی قابل‌توجه رسید، گیبسون نیز به این نتیجه رسید که باید گیتاری با ساختار بدنه مشابه را برای رقابت با فندر عرضه کند و به دنبال آن، مجدداً با آقای لس پال ارتباط برقرار کرد. این تصمیم، در سال ۱۹۵۱ به شروع شراکت لس پال و گیبسون و در نتیجه آن، تولد گیتار افسانه‌ای Les Paul منتهی شد.

برای شناخت عمیق‌تر The Log، پیشنهاد می‌کنیم مقاله «چگونه لس پال با گیتار Log، تاریخ را دگرگون کرد» را مطالعه کنید.

۳. برخی از رنگ‌های مشهور گیتارهای فندر تنها به دلیل قیمت پایین خود انتخاب شده بودند

ساخت گیتار کاری هزینه‌بر است؛ از این رو، بسیاری از شرکت‌ها تلاش می‌کنند هزینه تولید بخش‌هایی از ساز را بدون فدا کردن کیفیت آن، کاهش دهند تا قیمت محصول نهایی پایین بیاید. شرکت فندر نیز با همین رویکرد، در سال‌های اول تولید گیتار الکتریک، به سراغ رنگ‌هایی ارزان‌قیمت برای سازهای خود رفت و از چند رنگ اتومبیل در محصولات خود استفاده کرد. در واقع، بسیاری از رنگ‌های مشهور و استثنایی که اولین بار در تولیدات فندر در دهه شصت میلادی دیده شده‌اند، رنگ اتومبیل بوده‌اند. این رنگ‌ها، با کمترین هزینه، تنوع بصری قابل‌توجهی به سبد محصولات فندر بخشیدند و هنوز هم همگی آنها از محبوبیت چشمگیری برخوردارند.

در آن زمان، در صنعت خودروسازی از بازه‌ای گسترده از رنگ‌ها استفاده می‌شد که به دلیل تولید انبوه، قیمتی بسیار مناسب داشتند و دسترسی به آنها نیز آسان بود. فندر نیز از قیمت مناسب و جذابیت بصری این رنگ‌ها حداکثر بهره را برد و چند رنگ خودروی جذاب را روی محصولات خود اعمال کرد. رنگ‌هایی همچون آبی Lake Placid Blue، قرمز Fiesta Red و صورتی Shell Pink، همگی پیش از اینکه به‌عنوان رنگ گیتارهای فندر مشهور شوند، در صنعت خودرو مورد استفاده قرار می‌گرفتند.

۴. اگر یک گیتار گیبسون قدیمی فاقد شماره سریال دارید، احتمالاً تولید سال ۱۹۵۲ است

آیا شما نیز برای یافتن مشخصات فنی و تاریخچه گیتارها، از ابزارها و وب‌سایت‌های آنلاین استفاده می‌کنید؟ در این صورت، اگر سعادت روبه‌رو شدن با یک گیتار گیبسون ساخته‌شده در سال ۱۹۵۲ را داشته باشید، راهی برای یافتن تاریخچه آن نخواهید داشت! گیبسون در این سال به دلایلی نامعلوم تصمیم گرفت که هیچ‌گونه کد یا سریال نامبری را روی سازهای خود حک نکند. به همین دلیل، متخصصین گیتار زمانی که با یک ساز وینتج گیبسون فاقد شماره سریال مواجه می‌شوند، می‌دانند که به احتمال زیاد، آن ساز در سال ۱۹۵۲ تولید شده است.

۵. نام Precision Bass به دلیل برخورداری از فرت روی آن گذاشته شده است

وقتی که گیتارهای الکتریک به دنیای موسیقی وارد شدند و این عرصه را دگرگون کردند، تنها سازی که می‌توانست بخش فرکانس‌های بیس موسیقی را تولید کند، کنترباس (double-bass) بود. اما لئو فندر (Leo Fender) دنیای بیس را نیز با نوآوری‌های خود دگرگون کرد و در سال ۱۹۵۱، اولین بیس الکتریک دنیا را با نام Precision Bass به بازار عرضه کرد.

اگر تا‌به‌حال از خود پرسیده‌اید که چرا نام این ساز به‌صورت تحت‌اللفظی «بیس دقیق» معنا می‌دهد، پاسخی ساده برای این سؤال وجود دارد: فرت‌ها! همان‌طور که احتمالاً می‌دانید، کنترباس فاقد فرت است؛ اما افزودن فرت به Precision Bass باعث شد نوازنده بتواند نت‌ها را با دقت بیشتری پیدا و اجرا کند. به‌عبارت دیگر، این ساز یک «بیس دقیق» بود!

۶. فندر در دهه هشتاد میلادی یک گیتار هفت‌سیم ساخته است

وقتی که بحث گیتارهای الکتریک هفت‌سیم می‌شود، فندر یکی از آخرین نام‌هایی است که به ذهن گیتاریست‌ها می‌رسد. این کمپانی تا به امروز چندان روی گیتارهای هفت‌سیم تمرکز نداشته است و سبک تولیداتش نیز هیچ‌گاه با چنین محصولاتی همگام نبو‌ده‌اند. در واقع، اولین گیتار الکتریک هفت‌سیم فندر تنها دو سال پیش و در سال ۲۰۲۴ به بازار عرضه شد و این مدل نیز یک محصول کاستم شاپ، متعلق به گیتاریست گروه Suicide Silence، کریس گارزا (Chris Garza) بود.

در دهه نود میلادی، فندر تحت برند اقتصادی خود، یعنی اسکوایر (Squier)، چند گیتار هفت‌سیم به بازار عرضه کرد؛ اما همان‌طور که اشاره شد، تا همین دو سال پیش، هیچ گیتار الکتریک هفت‌سیمی با برند فندر تولید نشده بود.

اما جالب است بدانید که فندر دهه‌ها پیش تصمیم داشت چنین گیتاری را روانه بازار کند.

نزدیک به چهل سال پیش و در سال ۱۹۸۷، رئیس بخش تحقیق و توسعه فندر، دن اسمیت (Dan Smith)، با یک گیتاریست آمریکایی به نام مایسترو الکس گرگوری (Maestro Alex Gregory) همکاری کرد تا یک استرتوکستر هفت‌سیم را به‌عنوان سومین گیتار سیگنچر کمپانی فندر به بازار عرضه کند. نکته جالب اینجاست که این ساز برخلاف گیتارهای هفت‌سیم مدرن که به یک سیم B پایین اضافه نسبت به شش سیم استاندارد گیتار مجهزند، یک سیم A زیرتر از سیم اول داشت! چند نمونه اولیه و پروتوتایب از این گیتار الکتریک ساخته شد و نسخه‌ای تقریباً نهایی از آن نیز در رویداد NAMM سال ۱۹۸۸ به نمایش درآمد؛ اما در نهایت، این محصول هرگز وارد خط تولید نشد و تنها در قالب یک ایده در کارنامه فندر باقی ماند.

۷. گیتار ES-345 چهار سال پیش از عرضه واقعی، در فیلم Back to the Future دیده شد

فیلم Back to the Future یک اثر جاودانه در تاریخ سینما است و Gibson ES-345 نیز جایگاه مشابهی در دنیای گیتارها دارد. به عقیده ما، ES-345 یک گیتار الکتریک شگفت‌انگیز است و بدنه توخالی آن، به‌شکلی بی‌نقص یادآور موسیقی راک اند رول در دهه پنجاه میلادی است.

اما نکته جالب اینجاست که گیتار ES-345 در سال ۱۹۵۹ رونمایی شده است؛ یعنی چهار سال پس از تاریخ وقوع آن سکانس مشهور در اواخر فیلم Back to the Future!

در این فیلم که در سال ۱۹۸۵ ساخته شده، یک ماشین زمان وجود دارد که شخصیت‌های اصلی فیلم را سی سال به عقب و به سال ۱۹۵۵ می‌برد. در یکی از مشهورترین صحنه‌های فیلم، شخصیت اصل در مهمانی مدرسه با یک گیتار Gibson ES-345 روی صحنه می‌رود و قطعه Johnny B. Goode را اجرا می‌کند. اما نکته جالب اینجاست که ES-345 در دنیای واقعی تا سال ۱۹۵۹ عرضه نشده بود!

گیتاری که در Back to the Future مورد استفاده قرار گرفته است، داستانی جالب دارد و گیبسون نیز در چهلمین سالگرد این فیلم در سال ۲۰۲۵، مشتاقانه به دنبال نمونه حقیقی آن می‌گشت و اتفاقاً نمونه‌های بازآفرینی‌شده زیبایی را نیز از آن به بازار عرضه کرده است. قصه این گیتار طولانی‌تر از آن است که بتوان آن را در این مطلب جای داد و سعی می‌کنیم در آینده، تاریخچه جالب آن را در قالب یک مطلب مجزا در اختیار شما عزیزان قرار دهیم.

۸. گیتار و موسیقی ساخته‌شده توسط آن به فضا رسیده است

برخی از امواجی که در رادیو، تلویزیون و ابزارهای رسانه‌ای و ارتباطی مختلف مورد استفاده قرار می‌گیرند، توانایی خروج از جو زمین را دارند؛ اما آیا می‌دانستید که چند اثر موسیقی نیز موفق به عبور از جو زمین شده‌اند؟

در کاوشگرهای فضایی Voyager 1 و Voyager 2، صفحه‌های موسیقی آبکاری‌شده با طلا قرار گرفته بود که علاوه بر تصاویر رمزگذاری‌شده، سلام به ۵۵ زبان مختلف و اصواتی از محیط زمین، حامل چند آهنگ از سراسر جهان نیز بودند. به‌لطف کارل سیگن (Carl Sagan)، این مجموعه موسیقی شامل یک اثر شاخص از صحنه راک اند رول، یعنی Johnny B. Goode از چاک بری (Chuck Berry) نیز می‌شود.

اما علاوه بر این، خود گیتار نیز به فضا فرستاده شده است! کیهان‌نوردان در سال ۱۹۸۷، یک گیتار الکتریک را با خود به ایستگاه فضایی میر (Mir) بردند و از سال ۲۰۰۱ نیز یک گیتار آکوستیک در ایستگاه فضایی بین‌المللی یا همان آی‌اس‌اس (ISS) وجود دارد!

در سال ۲۰۱۳ ویدیویی از ایستگاه فضایی بین‌المللی منتشر شد که کریس هدفیلد (Chris Hadfield) در آن با استفاده از همین گیتار آکوستیک، آهنگ Space Oddity از دیوید بوئی (David Bowie) را می‌نوازد. این ویدیو شهرت بسیاری در سراسر دنیا پیدا کرده است و ده‌ها میلیون بار پخش شده است.

۹. رکورد تعداد تعویض سیم گیتار در یک ساعت: ۲۲۶ بار!

اگر تا‌به‌حال در حین اجرای زنده مجبور به تعویض سیم گیتار شده باشید، می‌دانید که می‌توان این کار را با سرعت نسبتاً زیادی انجام داد؛ اما حتی با بهترین ابزارها هم نمی‌توانید در زمینه سرعت تعویض سیم با توماس سیلکمن (Thomas Silkman) رقابت کنید!

این تعمیرکار خبره و فروشنده گیتار، در تاریخ بیست آوریل سال ۲۰۱۸، در عرض تنها یک ساعت، ۲۲۶ سیم گیتار را تعویض کرد. این تعداد بدین معناست که او توانسته هر سیم گیتار را به‌طور میانگین در ۱۵.۹ ثانیه تعویض کند! با یک حساب سرانگشتی، این رقم معادل با تعویض سیم‌های ۳۷ گیتار در یک ساعت است؛ تازه با احتساب اینکه چهار نمونه از آنها، گیتار هفت‌سیم باشند!

مطمئناً در این یک ساعت چندان به توماس خوش نگذشته است؛ اما در عوض توانسته رکوردی شگفت‌انگیز را ثبت کند!

۱۰. ادی ون هیلن ده‌ها گیتار را به مدارس اهدا کرده است

موسیقی در مدارس اکثر کشورهای دنیا به‌شکل اصولی تدریس می‌شود و یکی از دروس مهم به شمار می‌رود. مطالعات نشان داده‌اند که یادگیری موسیقی، می‌تواند تفاوتی چشمگیر را در نتایج آکادمیک دانش‌آموزان ایجاد کند و به بهبود نمرات آنها در تمامی رشته‌های درسی کمک می‌کند.

این مبحث، چیزی است که بسیاری از موزیسین‌های مشهور نیز توجه و حساسیت بسیاری به آن دارند و ادی ون هیلن (Eddie Van Halen) نیز یکی از این موزیسین‌ها بوده است.

این گیتاریست تأثیرگذار و نوآور، ۷۵ عدد گیتار الکتریک را از مجموعه شخصی خود به مدارس گوناگون در سراسر لس آنجلس اهدا کرده است. او برای این کار، با مؤسسه Mr. Holland’s Opus Foundation همکاری کرده که در زمینه بهبود تدریس موسیقی در مدارس کم‌بودجه و محروم فعالیت می‌کند. این ۷۵ گیتار به هفت مدرسه دولتی در مناطق کم‌درآمد شهر لس آنجلس اهدا شده‌اند. ون هیلن با این کار سازهایی را در اختیار دانش‌آموزان قرار داده که شاید بدون این کمک، هیچ‌گاه قادر به دسترسی به آنها نبوده‌اند.

۱۱. بزرگ‌ترین پدال‌بورد جهان از ۳۱۹ پدال تشکیل شده است

احتمالاً شما نیز همانند ما، تنها به خود ساز گیتار الکتریک علاقه ندارید و تجهیزات جانبی این ساز نیز برایتان جذاب هستند. از این رو، تصمیم گرفتیم یک نکته جالب در رابطه با پدال گیتار الکتریک را نیز در این مطلب بگنجانیم: بزرگ‌ترین پدال‌بوردی که تا‌به‌حال توسط یک نوازنده مورد استفاده قرار گرفته، شامل ۳۱۹ پدال مختلف بوده است!

این رکورد در تاریخ نهم جولای سال ۲۰۱۹ ثبت شد؛ زمانی که یک یوتیوبر مشهور به نام راب اسکلون (Rob Scallon)، طی همکاری با فروشگاه سوییت‌واتر (Sweetwater)، تصمیم گرفت تا بزرگ‌ترین پدال‌بورد جهان را بسازد. این پدال‌بورد علاوه بر اینکه از ۳۱۹ پدال مختلف تشکیل شده بود، بیش از ۲۰۰ متر کابل و ۳۴ منبع تغذیه نیز در خود داشت!

اگر اکنون بخواهید پدال‌بوردی مشابه را برای خود بسازید، باید حدود ۹۰ هزار دلار صرف کنید! اما اگر بخواهیم رک باشیم، باید بگوییم که چنین پدال‌بوردی هیچ کاربرد خاصی ندارد و توصیه ما این است که کار ساخت پدال‌بورد را با یک پدال تیونر درست‌وحسابی و نهایتاً یک پدال دیلی یا ریورب ارزان‌قیمت آغاز کنید و به‌تدریج بسته به نیاز خود، پدال‌بوردتان را گسترش دهید.

سؤالات متداول درباره گیتار الکتریک

۱. گیتار الکتریک چقدر قدمت دارد؟

گیتار الکتریک حدود یک قرن پیش پا به دنیای موسیقی گذاشت و اولین نمونه تجاری موفق آن، در سال ۱۹۳۱ به بازار عرضه شده است. این نمونه اولیه، در واقع یک گیتار لپ استیل بود و آن‌طور که انتظار می‌رود، یک گیتار الکتریک چوبی با ساختاری استاندارد و امروزی نبود. اما همین ساز، پایه‌گذار تولد گیتار الکتریک به‌شکل امروزی بود.

۲. پیانو ساز قدیمی‌تری است یا گیتار؟

گیتار به‌عنوان یک ساز، قدمتی بسیار بیشتر از پیانو دارد و نیاکان اولیه آن به دوران مصر باستان و بین‌النهرین بازمی‌گردند. پیانو تنها چند قرن پیش و در حدود سال ۱۷۰۰ اختراع شده است. واژه «گیتار» نیز از واژه یونانی باستان kithara گرفته شده و از طریق زبان‌های عربی و اسپانیایی وارد زبان انگلیسی شده است. خلاصه کلام آنکه انسان‌ها مدت بسیار طولانی است که گیتار می‌نوازند!

۳. پرفروش‌ترین مدل گیتار الکتریک چیست؟

پرفروش‌ترین گیتار الکتریک در طول تاریخ، Fender Stratocaster است. این گیتار الکتریک از دهه پنجاه میلادی تا به امروز به‌شکل بدون توقف تولید شده است و در طول زمان، نسخه‌های متفاوت بی‌شماری از آن به بازار عرضه شده است. امروزه، گستره‌ای بی‌انتها از گیتارهای استرتوکستر، با مشخصات فنی و بصری متفاوت، از جمله انواع پیکاپ با چینش‌های مختلف، رنگ‌ها و انواع اجزای سخت‌افزاری، در بازار وجود دارد و می‌توان گفت که هر گیتاریست، با هر بودجه، سلیقه و سبک نوازندگی می‌تواند یک نمونه مناسب از گیتار استرتوکستر را برای خود پیدا کند!

سخن آخر

امیدواریم که این مطلب برای شما مفید واقع شده باشد و اکنون، کمی بیشتر در رابطه با ساز موردعلاقه خود، یعنی گیتار الکتریک بدانید.

از نظر شما، جالب‌ترین و متفاوت‌ترین گیتار الکتریک تولیدشده تا به امروز چه مدلی است؟ اگر شما نیز نوازنده گیتار الکتریک هستید، به نظرتان جذاب‌ترین ویژگی این ساز چیست و چه چیزی بیش از هر ویژگی دیگر این ساز توانسته شما را جذب خود کند؟ از شما دعوت می‌کنیم که پاسخ خود را در بخش نظرات همین مطلب، با ما و مخاطبان گیتار ایران در میان بگذارید.

در پایان، اگر دوست دارید با انواع گیتار الکتریک آشنا شوید، پیشنهاد می‌کنیم ویدیوی زیر را تماشا کنید:

منبع: Gear4music
مترجم: امیر تولی