همه چیز درباره فرت‌های فولادی و تفاوت آنها با فرت‌های نیکلی

در طول تاریخ گیتار الکتریک، فرت همواره یک قطعه با طول عمری مشخص به شمار می‌رفته است و گیتاریست‌ها این امر را قبول کرده بود‌ه‌اند که این قطعه روزی فرسوده می‌شود و باید آن را تعویض کرد. در واقع، با نواختن گیتار الکتریک و اجرای تکنیک‌هایی همچون بند (bend)، باید انتظار داشته باشید که دیر یا زود، در فرت‌های براق سازتان نقطه‌هایی فرورفته و تخت ایجاد خواهد شد و آرام‌آرام فشردن سیم بر روی آنها، دیگر باعث تولید صدایی بی‌نقص نمی‌شود. اما پس از چند دهه تولید گیتار الکتریک، فرت‌های ساخته‌شده از فولاد یا استیل ضدزنگ پا به عرصه نهادند. فرت‌های فولادی، سختی بسیار بالاتری از نمونه‌های نیکلی دارند، سیم روی آنها روان‌تر حرکت می‌کند و از همه مهم‌تر، به‌قدری بادوام هستند که اگر یک گیتار مجهز به آنها داشته باشید، تقریباً دیگر نیازی نیست که نگران تعویض فرت‌های ساز خود در آینده باشید.

سیم فرت گیتار الکتریک در نوع سنتی و ساده خود، معمولاً از آلیاژ مس-نیکل ساخته می‌شود. فرت‌های ساخته‌شده از این آلیاژ، جنسی نسبتاً نرم دارند و همین امر نیز باعث می‌شود که تعمیرکاران و سازندگان گیتار بتوانند آنها را به‌آسانی در طول دلخواه ببرند، روی ساز نصب کنند و آنها را برای نوازندگی آماده کنند. اما مشکل اصلی فرت‌های ساخته‌شده از آلیاژ مس-نیکل این است که اصطکاک سیم گیتار با آنها باعث خورده شدنشان می‌شود و در نتیجه، به یک قطعه تقریباً مصرفی تبدیل شد‌ه‌اند که صاحب ساز روزی نیاز به تعویض آن خواهد داشت.

در مقابل، جنس مدرن‌تر فرت، یعنی فولاد ضدزنگ که امروزه در گیتارهای بالارده‌تر و مدرن‌تر دیده می‌شود، نسبت به آلیاژ مس و نیکل سخت‌تر است و در نتیجه، هم دوامی بالاتر و هم حس نوازندگی بهتری را در گیتار برای نوازنده به ارمغان می‌آورد. اما این نوع از فرت به دلیل جنس سخت‌تر خود، به‌آسانیِ فرت‌های نیکلی روی ساز نصب نمی‌شود و تعمیرکار و سازنده گیتار برای نصب و آماده‌سازی آن، بعضاً دچار چالش می‌شود.

اگر بخواهیم تفاوت فرت‌های فولادی و نیکلی را به‌صورت بسیار خلاصه بررسی کنیم، مهم‌ترین تفاوت میان آنها به دوام، میزان اصطکاک و دشواری نصب مربوط می‌شود:

تاریخچه کوتاه فرت‌های فولادی

فرت‌های فولادی یک اختراع جدید نیستند. تولید گیتار مشهور Parker Fly توسط کمپانی پارکر (Parker) در اوایل دهه نود میلادی، باعث شد که این نوع از فرت در میان نوازندگان و تولیدکنندگان گیتار الکتریک شناخته شود؛ اما Parker Fly اولین گیتار با این نوع از فرت نبود و پیش از این نیز تولیدکنندگان کوچک‌تر گیتار الکتریک، گیتارهای خود را به فرت‌های فولادی تجهیز می‌کردند.

این جنس از فرت، به‌مرور زمان از گیتارهای سفارشی و تیراژ محدود، به سازهای تولید انبوه عادی راه یافت. از مهم‌ترین سری گیتارهایی که امروز به‌صورت عادی در بازار وجود دارند و به فرت‌های فولادی مجهزند، می‌توان به سری American Ultra Luxe از کمپانی فندر (Fender)، سری LTD Deluxe 1000 Series از برند ال‌تی‌دی (LTD) و مجموعه محصولات Futura از شرکت اپیفون (Epiphone) اشاره کرد.

فرت‌های فولادی چه تأثیری بر حس و صدای گیتار می‌گذارند؟

اما نوازندگی با گیتاری که به فرت‌های فولادی مجهز است، چه حسی دارد؟ اگر فرت‌های فولادی به‌شکلی اصولی روی یک گیتار نصب شده باشند، نوازندگی و بند کردن را بسیار روان‌تر و آسان‌تر می‌کنند و آن حس کشیده شدن سیم و زبری موجود در فرت‌های نیکلی، خصوصاً نمونه‌های کهنه‌تر آنها، در این نوع از فرت وجود ندارد. فیلیپ سیس (Philip Sayce)، گیتاریست برجسته کانادایی، در یکی از مصاحبه‌های خود با مجله Guitar World، حس نوازندگی با فرت‌های فولادی را بسیار دقیق توصیف کرده است: «(نوازندگی با فرت‌های فولادی) شبیه به این است که کفش‌های پاتیناژ خود را به پا کنید و روی یک سطح از یخ تازه و دست‌نخورده حرکت کنید. در این شرایط شما می‌توانید با گام‌های بلند و روان حرکت کنید.»

لغزندگی و روان بودن سطح فرت‌های فولادی نسبت به نمونه‌های نیکلی، برای نوازندگانی که بخش اعظم تکنیک نوازندگی‌شان حول بندهای وسیع و ویبراتوهای شدید بنا شده است، یک ویژگی کوچک و جزئی نیست و این دسته از گیتاریست‌ها مطمئناً بلافاصله پس از شروع نوازندگی با یک گیتار مجهز به این نوع از فرت، متوجه این ویژگی می‌شوند و از آن لذت خواهند برد. فیلیپ سیس طی یک مصاحبه دیگر گفته است که یکی از گیتارهای استرتوکستر (Stratocaster) قدیمی‌تر او حدوداً هر ۱۸ ماه نیاز به تعویض یا اصلاح فرت داشته است، اما زمانی که اقدام به نصب فرت‌های فولادی روی این ساز کرده، این زمان به پنج سال افزایش پیدا کرده است! سیس در این مورد گفته است: «به نظرم فرت‌های فولادی دوام بسیار بیشتری دارند، دیرتر کهنه می‌شوند و حسی عالی نیز در نوازندگی دارند.»

تقریباً تمامی گیتاریست‌ها، خصوصاً نوازندگان سبک‌های مدرن‌تر و به‌اصطلاح شردرها نیز به نتیجه‌ای مشابه در رابطه با فرت‌های فولادی رسید‌ه‌اند. یکی دیگر از گیتاریست‌هایی که علاقه زیادی به فرت‌های فولادی دارد، میشا منصور (Misha Mansoor) از گروه پریفری (Periphery) است که طی مصاحبه‌ای، به‌طور خاص به فرت‌های استیل جامبوی گیتار سیگنچر خود از شرکت جکسون (Jackson) اشاره کرده است و گفته که «شرد کردن با آن بسیار آسان است». نظر عموم گیتاریست‌ها درباره فرت‌های فولادی این است که این فرت‌ها لغزنده و روان هستند و اجرای تکنیک‌هایی همچون بند بر روی آنها، حس روان و جذابی را نسبت به حس زبر بند کردن با فرت‌های استاندارد نیکلی می‌دهد.

اما یک نکته مهم وجود دارد؛ جنس فرت به‌تنهایی عملکرد این قطعه را معین نمی‌کند و تنها فولادی بودن فرت، نمی‌تواند عملکردی خوب را در فرت‌هایی که ناشیانه روی ساز نصب شده‌اند، رقم بزند. در واقع، مؤلفه‌هایی همچون ارتفاع، عرض، شکل تاج فرت، شعاع فرت‌بورد و کیفیت و دقت نصب، سوهان‌کاری و آماده‌سازی فرت، همگی نقشی برجسته و محسوس در حس نهایی نوازندگی با یک گیتار ایفا می‌کنند. می‌توان گفت که یک ست فرت نیکلی که به‌شکلی استادانه روی یک ساز نصب شده است، حس نوازندگی بهتری نسبت به یک ست فرت فولادی که مشکلاتی در آماده‌سازی آن وجود دارد، به شما می‌دهد.

فرت‌های فولادی، سطح پولیش‌خورده و روان خود را تا مدت طولانی‌تری حفظ می‌کنند و این مزیت اصلی آنها نسبت به نمونه‌های نیکلی است؛ پس اگر سطح این فرت‌ها از همان اول آنطور که باید صیقلی نباشد، مزیت برجسته‌ای نسبت به یک ست نیکلی نخواهند داشت.

اما در کنار این موارد، درباره مزایای تُنال فرت‌های فولادی نسبت به فرت‌های نیکلی نیز در میان برخی از نوازندگان بحث‌هایی به راه افتاده است. برخی از گیتاریست‌ها معتقدند که فرت‌های فولادی صدایی کمی روشن‌تر، دقیق‌تر و با اتکی سریع‌تر نسبت به نمونه‌های نیکلی تولید می‌کنند؛ اما برخی دیگر بر این اعتقادند که تفاوت صوتی خاصی میان این دو نوع از فرت وجود ندارد. اکثر گیتاریست‌ها بر این اعتقادند که تفاوت صوتی میان فرت‌های فولادی و نیکلی، محسوس اما بسیار ظریف است و از تأثیر صوتی حاصل از تعویض پیکاپ، اسپیکر امپ، سیم یا حتی پیک نیز کمتر حس می‌شود. به عبارت دیگر، اگر صدای گیتار خود را دوست دارید و نمی‌خواهید آن را تغییر دهید، نصب فرت‌های فولادی روی آن قرار نیست تاثیری شگرف بر صدای ساز شما بگذارد و می‌توانید با خیال راحت این کار را انجام دهید.

معایب فرت‌های فولادی و هزینه نصب آنها

عیب اصلی فرت‌های فولادی نسبت به فرت‌های نیکلی، سختی کار بر روی آنها است. همان‌طور که اشاره شد، فرت‌های فولادی سختی بسیار بالاتری نسبت به فرت‌های نیکلی دارند و به‌دنبال این امر، کار بر روی آنها با استفاده از سیم‌چین و سوهان دشوارتر است. در واقع، برای آماده‌سازی یک فرت فولادی، باید زمان بسیار بیشتری را به سوهان‌کاری اختصاص دهید و همین امر نیز باعث می‌شود که تعمیرکاران برای نصب این نوع از فرت روی گیتار، دستمزد بیشتری را از شما طلب کنند. کار با فرت‌های فولادی، دستانی باتجربه‌تر نیز نیاز دارد و نصب آن خصوصاً روی یک فرت‌بورد حاشیه‌کاری‌شده، مطمئناً تعمیرکاران نه‌چندان مجرب را به چالش خواهد کشید. اما سازندگان گیتار به‌خوبی می‌دانند که گیتاریست‌ها حاضر هستند به‌خاطر برتری‌های این فرت‌ها نسبت به فرت‌های نیکلی، هزینه بیشتری صرف کنند.

وقتی که کمپانی ESP از فرت‌های فولادی در گیتارهای سری LTD Deluxe 1000 Series خود بهره گرفت، مدیرعامل این کمپانی یعنی مت ماشیاندارو (Matt Masciandaro) گفت که این ویژگی، پرتکرارترین درخواست مشتریان برای ارتقای این سری بوده است. به‌دنبال محبوبیت فرت‌های فولادی، امروزه حتی کمپانی‌های سازنده گیتارهای ارزان قیمت همچون EART نیز بسیاری از سازهای خود را به این نوع از فرت تجهیز کرد‌ه‌اند. کمپانی دانر (Donner) نیز یکی دیگر از شرکت‌هایی است که حتی در گیتارهای اقتصادی خود از سری HUSH نیز از این نوع از فرت استفاده کرده و همین امر نیز باعث شده که این سازها، حس نوازندگی فوق‌العاده‌ای را نسبت به قیمت خود به نوازندگان ارائه کنند.

تجربه شخصی نویسنده از فرت‌های فولادی

نگارنده این مطلب نیز خود می‌تواند جذابیت فرت‌های فولادی و برتری آنها نسبت به نمونه‌های نیکلی را تضمین کند. چند سال پیش، من گیتار Les Paul خود را به فرت‌های جامبو از جنس فولاد ضدزنگ تجهیز کردم و پس از آن، اجرای بند با این ساز بسیار روان‌تر شد. همچنین از آن روز تابه‌حال، فرت‌های این گیتار دچار هیچ تغییری نشده‌اند و هنوز درست همانند روز اول خود نو و براق هستند. این فرت‌های فولادی به‌هیچ‌وجه ماهیت صوتی گیتار لس پال من را تغییر ندادند و تنها باعث شدند که با هر بار نواختن آن، حس کنم با یک گیتار که انگار به‌تازگی فرت‌هایش سوهان خورده است، در حال نوازندگی هستم. فکر نمی‌کنیم که این گیتار دیگر هیچ‌گاه به تعویض یا اصلاح فرت، حداقل در طول عمر صاحب فعلی خود نیازی داشته باشد!

در واقع، مزیت اصلی فرت‌های فولادی را شاید بتوان همین امر دانست. گیتارها ساخته شده‌اند که با نهایت توان و بدون نگرانی بتوان با آنها به نوازندگی پرداخت و تا چند سال پیش، تمامی گیتاریست‌ها قبول کرده بود‌ند که فرت یک قطعه تقریباً مصرفی است و باید هر چند سال یک بار به فکر تعویض آن بود. اما فرت‌های فولادی این رویه را تغییر داده‌اند. این فرت‌ها آنقدر که به دوام و حس نوازندگی گیتار کمک می‌کنند، تأثیری بر ماهیت صوتی آن ندارند و از این رو، نصب آنها یک تغییر خوشایند در گیتار شما خواهد بود. حس روان و لطیف بند کردن با یک گیتار مجهز به فرت‌های فولادی، زمانی که هیچ مانعی میان دست شما و تولید نت وجود ندارد، بسیار خوشایند است. از این رو، توصیه می‌کنیم در صورت امکان، حتماً یک بار نواختن گیتاری با این نوع از فرت را امتحان کنید!

سخن آخر

امیدواریم که از مطالعه این مطلب لذت برده باشید.

اگر شما نیز گیتاریست هستید، آیا تابه‌حال با یک گیتار مجهز به فرت‌های فولادی نوازندگی کرده‌اید؟ در این صورت، به نظر شما تفاوت‌های اصلی این نوع از فرت نسبت به فرت‌های نیکلی چیست و آیا اصلاً از نوازندگی با این نوع از فرت لذت برد‌ه‌اید؟ از شما دعوت می‌کنیم که پاسخ خود به این سؤالات را در بخش نظرات همین مطلب، با ما و مخاطبان گیتار ایران در میان بگذارید.

منبع: Guitar World
نویسنده: Charlie Wilkins
مترجم: امیر تولی