آموزش, مقالات, مقالات گیتار, مقالات گیتار الکتریک
۵ تأثیر کلیدی گیتار بر موسیقی مدرن
ژوئن
گیتار از بسیاری از جهات، یکی از مهمترین آلات موسیقی به شمار میرود. این ساز ششسیم ساده، امروزه در تمامی کشورهای دنیا وجود دارد، در هر سبک شناختهشدهای از موسیقی مورد استفاده قرار میگیرد و صدای آن در بخش اعظم آثار موسیقی ساختهشده در دهههای گذشته وجود دارد. گیتار بهنوعی موسیقی قرون بیستم و بیستویکم را حول خود تشکیل داده است و اگر این ساز اختراع نمیشد، احتمالاً دنیای موسیقی کاملاً متفاوت از وضعیت کنونیاش میبود.
اما این ساز زهی محبوب، از چه جهاتی در تاریخ موسیقی مهم است و چرا امروز بهشکلی چنین گسترده مورد استفاده قرار میگیرد؟
در این مطلب، قصد داریم پنج دلیل برای اینکه گیتار یک ساز تاریخساز در موسیقی معاصر است را با شما در میان بگذاریم و ببینیم که این ساز چگونه توانسته است در طی قرن اخیر، به تاریخ موسیقی و در کل فرهنگ جهان شکل دهد.
۱. فراهمسازی امکان اجرای موسیقی در مکانها و شرایط مختلف
از نوازندگان دورهگرد در قرون وسطی و نقالان خیابانی تا خوانندگان اعتراضی دهه شصت میلادی، همگی این افراد در محیطهای عمومی به اجرای موسیقی میپرداختهاند. در واقع، موزیسینها نشان دادهاند که به این روش اجرای موسیقی علاقه بسیاری دارند. پیانو که در تاریخ موسیقی یکی از مهمترین و محبوبترین سازها به شمار میرود، همواره یک محدودیت بزرگ داشته است و آن هم وزن زیاد و اندازه بزرگی است که حمل و بهکارگیری آن در محیط بیرون را به کاری غیرممکن تبدیل میکند. اما موزیسینهای قرون گذشته، با استفاده از سازهای زهی همچون بربط، چنگ و لوت میتوانستند در هر شرایط و محیطی که میخواهند به اجرای موسیقی بپردازند.
در دورانی کمی پس از این سازها، یک ساز زهی با ریشههایی آفریقایی موسوم به عود نیز به محبوبیت بسیاری در میان موزیسینها دست یافت و همین ساز با تکامل چندمرحلهای که به دنبال مهاجرت مسلمانان شمال آفریقا به اسپانیا در قرن هشتم رخ داد، آرامآرام به آنچه امروز با نام گیتار میشناسیم، تبدیل شد. شکلی از این ساز که نقطه شروع آن برای تبدیل شدن به گیتار را رقم زد، guitarra morisca نام داشت.
اکنون صدها سال است گیتاریستها با همراهی رقصندگان فلامنکو و خوانندگان، به اجرای رقص و موسیقی در خیابانهای بومی منطقه اندلس میپردازند و این سنت احتمالاً تا قرنهای آتی نیز با قوت حفظ خواهد شد.
گیتار بهمرور زمان از آفریقا و اروپا، به قاره آمریکا راه یافت و در آنجا، در شرایطی بسیار متفاوت، بر روی ایوانهای خانههای آمریکایی یا در زمینهای زراعی توسط مزرعهداران نواخته میشد. موسیقی که در این دوران در آمریکا پدید آمد، بهواقع یک موسیقی مردمی بود که شکلگیری یک ملت جدید را در قاره آمریکا روایت میکرد.
امروزه، گیتارهای قابل حمل و مسافرتی، محبوبیتی بسیار در بازار دارند و سنت حمل سازها در سفرهای دور و نزدیک و نواختن آنها در فضای آزاد را با قوت تمام ادامه میدهند. گیتار، خصوصاً نمونههای آکوستیکِ این ساز، از بهترین آلات موسیقی برای نوازندگی در محیط بیرون و بهصورت انفرادی هستند؛ زیرا میتوان از آن هم در نقش یک ساز لید و هم یک ساز ریتم بهره گرفت و همچنین، حمل آن نیز بهلطف وزن سبک و اندازه کوچکش بسیار آسان است. علاوه بر اینها، گیتار آکوستیک و کلاسیک برای پخش صدای خود به هیچ تجهیزات ثانویهای نیاز ندارد و صدای آنها بهصورت طبیعی در محیط طنینانداز میشود. با توجه به این ویژگی، میتوان گفت که گیتار آکوستیک یک ساز کاملاً مستقل است و به همین دلیل نیز به یک ابزار موسیقایی بینقص برای موزیسینهای سراسر دنیا تبدیل شده است.
۲. شکلگیری گروههای موسیقی بهشکل امروزی
اگر یک گروه موسیقی عادی و متداول را در ذهن خود تصور کنید، احتمالاً این گروه یک خواننده، یک یا دو گیتاریست، یک بیسیست و یک درامر دارد. شاید یک نوازنده کیبورد نیز در میان اعضایی که در گروه موسیقی خود تصور کردهاید وجود داشته باشد. اما در کل، مهمترین اعضای یک گروه موسیقی، افراد ذکرشده هستند و گیتاریست نیز بهنوعی در کنار خواننده، در رأس گروه قرار میگیرد.
از زمان پیدایش گیتار الکتریک در دهه پنجاه میلادی، گروههای موسیقی معمولاً از افراد ذکرشده تشکیل میشوند؛ اما پیش از آن، عنوان گروه موسیقی به گروههایی بزرگ موسوم به «big band» اطلاق میشد که متشکل از موزیسینهای پُرشماری بودند. در بیگ بندها، فقط چند نفر وظیفه نواختن سازهای بادی برنجی را داشتند! امروز چنین گروههای بزرگی دیگر تقریباً وجود ندارند؛ زیرا ظهور گیتار و بهطور خاص گیتار الکتریک، شکل موسیقی و گروههای اجراکننده آن را بهطور کلی تغییر داد و باعث شد اشکال دیگر موسیقی و گروههای آن، دیگر در میان عوام محبوبیتی نداشته باشند و تا حدی به تاریخ بپیوندند.
اما آیا این پدیده، یک اتفاق بد برای دنیای موسیقی بوده است یا بخشی طبیعی از تکامل این هنر به شمار میرود؟
در واقع، پیش از اینکه خوانندگانی همچون الویس پریسلی (Elvis Presley)، معادلات را در دنیای موسیقی عامهپسند تغییر دهند، گروههای موسیقی بزرگ همچون Glenn Miller Orchestra نقشی غالب در دنیای موسیقی داشتند. اما واقعیت این است که تکامل هر هنر و صنعتی، پروسهای بیرحم است که در مسیر خود، افراد زیادی را قربانی میکند!
۳. پیدایش سبکهای جدید در عرصه موسیقی
تصور اینکه موسیقی راک تا حدود ۷۵ سال پیش بهکلی وجود نداشت، برای طرفداران این سبک دیوانهکننده است! در آن دوران، هیچ اثری از سبک موسیقی راک وجود نداشت؛ زیرا عنصر صوتی اصلی آن، یعنی گیتار الکتریک، هنوز اختراع نشده بوده است. همانطور که پیشتر نیز گفتیم، ظهور گیتار باعث شکلگیری قالبی جدید و بسیار کوچکتر از گروههای موسیقی شد و این امر، زمینهساز ظهور سبکهایی کاملاً جدید از موسیقی نیز شد. مهمترین این سبکها، موسیقی راک اند رول، پدر راک امروزی بود که با محبوبیت بیسابقه خود، همچون یک زلزله عظیم، کل دنیا را تکان داد. این سبک از موسیقی بعدها به چندین سبک تقسیم شد و شاخه اصلی آن، پس از طی چندین مرحله تکامل، به سبک چندوجهی راک تبدیل شد. امروزه کلمه «راک»، یک توصیف چترگونه برای چندین سبک موسیقی است که ریشه تمامی آنها، راک اند رول به شمار میرود.
مطمئناً آثار لد زپلین (Led Zeppelin) شباهت چندانی به آثار اسمیتز (The Smiths) ندارد. آثار گروههای مدرنتر همچون پنترا (Pantera) نیز بهکلی با لد زپلین و اسمیتز متفاوت است. اما همگی این گروهها، تحت واژه چترگونه موسیقی راک قرار میگیرند و نقطه اشتراک آنها، بهرهگیری از گیتار الکتریک برای ساخت بخش اعظم صداهای آثارشان است.
بهطور خلاصه، این شکل از موسیقی و سبکهایی که حول آن شکل گرفته است، بدون وجود گیتار هرگز متولد نمیشد.
۴. کمک به شکلگیری لحظاتی انقلابی در فرهنگ جهان
جمله «This Machine Kills Fascists»(بهمعنای «این وسیله فاشیستها را میکشد») که وودی گاتری روی گیتار خود نوشته بود، روایتهای وحشتناک جیمی هندریکس از جنگ ویتنام در فستیوال وودستاک با استفاده از یک گیتار استرتوکستر، اولین استفاده باب دیلن از گیتار الکتریک در اجرای زنده و «یهودا» خطاب شدن او توسط یکی از تماشاچیان، حضور باب مارلی بر روی استیج تنها چند روز پس از تیراندازی بهسوی او و بازنویسی قوانین توسط جنبش پانک، تماماً لحظاتی انقلابی در فرهنگ و تاریخ جهان هستند که گیتار در آنها نقشی مستقیم یا غیرمستقیم را ایفا کرده است.
در واقع، علاوه بر این موارد نیز لحظات و اتفاقات فرهنگی و سیاسی مهم بیشماری وجود دارند که در آنها حداقل یک گیتار دخیل بوده است. لحظات قدرتمند در تاریخ، به یک صدای قدرتمند نیز نیاز دارند و هیچ سازی همچون گیتار، خصوصاً یک نمونه الکتریک از این ساز، نمیتواند صدایی درخور این لحظات را تولید کند. چندین بار در طول تاریخ، اثبات شده است که صدای قدرتمند گیتار، میتواند صدایی برای انقلاب باشد!
۵. باز کردن میدان برای شکوفایی موزیسینهای خودآموز
تقریباً هر شخصی میتواند بدون کسب راهنمایی و آموزش بهصورت رسمی و آکادمیک، یادگیری هر سازی را بهصورت خودآموز امتحان کند. اما از میان سازهای رایج امروزی، شاید گیتار بهترین ساز برای اجرای این رویکرد باشد؛ زیرا بسیاری از نوازندگان این ساز، در طول یادگیری خود هیچگاه بهصورت «اصولی» و بهوسیله یک فرد متخصص آموزش ندیدهاند و تقریباً تمام پروسه یادگیری نوازندگی این ساز را بهصورت شخصی و بدون کسب کمک از دیگران طی کردهاند. اما جالب است که بدانید تعداد قابلتوجهی از گیتاریستهای خودآموز، افرادی مشهور هستند که توانستهاند بدون حضور در کلاسهای گیتار، نوازندگی آن را به بهترین شکل بیاموزند و در این زمینه به موفقیتی استثنایی نیز دست یابند. فهرست زیر، نام چندی از این گیتاریستهای مشهور است:
- جیمی هندریکس (Jimi Hendrix)
- ادی ون هیلن (Eddie Van Halen)
- بی.بی. کینگ (B.B. King)
- اریک کلپتون (Eric Clapton)
- پرینس (Prince)
- فرانک زاپا (Frank Zappa)
- کرت کوبین (Kurt Cobain)
- جک وایت (Jack White)
- جو باناماسا (Joe Bonamassa)
- استیوی ری وان (Stevie Ray Vaughan)
با خواندن فهرست بالا، احتمالاً خودتان نیز وسوسه میشوید که نوازندگی گیتار را بهشیوه خودآموز یاد بگیرید! اینکه این تعداد از گیتاریستهای بسیار مشهور (و البته احتمالاً بسیاری دیگر)، نوازندگی را بدون کمک حضور در کلاس آموختهاند، نشان از همگامی فوقالعاده آن با ذهن موزیسینها و البته آسانی قوانین دنیای موسیقی گیتارمحور امروزی دارد. این شکل از یادگیری را میتوان نقطه مقابل دنیای پرمحدودیت و قانونمحور موسیقی کلاسیک دانست؛ دنیایی که برای حضور در آن، باید سالها برای یادگیری قوانین تلاش کنید.
با این اوصاف، مشخص است که چرا گیتار امروزه سازی چنین تأثیرگذار بوده است! در واقع، جمعیت نوازندگان این ساز همچون یک دایره از دوستان در یک میهمانی هستند که از پیوستن هر فرد جدیدی با هر پیشزمینهای به جمع خود استقبال میکنند!
گیتار؛ یک ساز قابلدسترس و تأثیرگذار!
مواردی که در این مطلب با شما در میان گذاشتیم، چند مورد از مهمترین اتفاقاتی است که ساز گیتار در تاریخ موسیقی و در کل، تاریخ فرهنگی جهان رقم زده است. ما موسیقی امروز و بخش عمده سبکهای رایج در آن را بهطور کامل مدیون نسخههای مختلف ساز گیتار هستیم و اگر این ساز وجود نداشت، مطمئناً دنیای موسیقی جهتی متفاوت را پیش میگرفت.
آیا هیچیک از اتفاقاتی که در این مطلب به آنها اشاره کردیم، تأثیری انگیزهبخش بر شما برای یادگیری نوازندگی گیتار داشتهاند و آیا اصلاً اهمیت تاریخی این ساز، مبحثی جذاب برای شما به شمار میرود؟
فارغ از نگاهتان به این ساز و به هر شکلی که به سراغ گیتار آمده باشید، فراموش نکنید که اساسیترین نکته در یادگیری و لذت بردن از نوازندگی، این است که هر روز با ساز خود وقت بگذرانید. به این شکل، میتوانید بهکمک گیتار، اتفاقاتی انقلابی را در زندگی خود رقم بزنید!
امیدواریم که از مطالعه این مطلب لذت برده باشید و با بهرهگیری از نکات ذکرشده در آن، شناختی بهتر از یکی از تأثیرگذارترین سازهای دنیا پیدا کرده باشید.
در پایان، اگر به شناخت دقیقتر انواع گیتار الکتریک علاقهمند هستید، پیشنهاد میکنیم ویدیوی آموزشی زیر را تماشا کنید:
منبع: guitarguitar